FO**ING WARM

Lang, lang geleden hoorde ik iemand op TV zeggen: “Als de Chinezen wc-papier gaan gebruiken is het over met de menselijke soort”. Zo’n zin zou nu als etnisch profileren worden beschouwd. Zo was dat destijds zeker niet bedoeld. De lontjes waren toen nog niet zo kort en de etnische ego's niet zo groot. Nee, het was een goedbedoelde waarschuwing en een metafoor. Onze planeet kan heel wat mensen huisvesten en voeden, maar geen 8,3 miljard stuks die met zijn allen grote roofbouw plegen op de aarde. Dat is gewoon te veel en dat was de waarschuwing. Dat gebruik van wc-papier was een metafoor. Een metafoor voor de apocalyps als we geen actie nemen.

Four Horsemen of the Apocalypse, 1887, Viktor Vasnetsov.

Een beetje drama is wel op zijn plaats in de bijna profetische context van dit blog. Het schilderij toont De Vier Ruiters van de Apocalyps. Het zijn Bijbelse figuren uit het Nieuwe Testament (Openbaring van Johannes, ca. 95 n.Chr., met meer verwijzingen in het Oude Testament) die verpersoonlijkingen zijn van Verovering, Oorlog, Hongersnood en de Dood. Het schilderij vind ik erg indringend en beklijft, denk ik, en daardoor ook dit blog.

Een dergelijke waarschuwing, ik bedoel die van het WC-papier in de eerste alinea, is niet de eerste keer. De ouderen onder ons herinneren zich vast 'De Club van Rome'. Deze werd in 1968 opgericht als een internationale denktank van wetenschappers, economen en ondernemers. Zij publiceerden het rapport Grenzen aan de groei (The Limits to Growth) in 1972. De belangrijkste voorspelling uit het rapport was dat onbelemmerde economische en bevolkingsgroei binnen honderd jaar zou leiden tot een plotselinge en onbeheersbare ineenstorting van de wereldwijde beschaving. Wat is er met het rapport gebeurd? Vast een heleboel, maar in ieder geval onvoldoende. We zijn ruim halverwege de rit naar het einde en de planeet bloedt...

Foto: Nansen Ice Sheet, Antarctica - NASA

De conclusies van het rapport zijn nog steeds van toepassing, meer dan ooit. De belangrijkste oorzaak van de opwarming van de aarde is de ongeremde bevolkingsgroei van de mens.

Door die groei is de toename van het verbranden van fossiele brandstoffen, intensieve landbouw, ontbossing en andere kwalijke activiteiten alleen maar erger geworden. Het zijn de belangrijkste oorzaken van toename van het broeikaseffect en de opwarming van de atmosfeer, de belangrijkste oorzaak van alle ellende. Het grootste probleem is dat de urgentie nog steeds ontbreekt bij de mensen die invloed hebben of de daadkracht of lef of het IQ missen. De urgentie wordt wél gevoeld door, bijvoorbeeld, bergwandelaars die één van de meest schitterende natuurverschijnselen onder hun voeten zien wegsmelten, de gletsjers. Ik hoorde ook bij die groep en ik kan gewoon niet meer kijken naar de beelden van de verdwijnende ijsmassa's in de alpen en elders. Het doet gewoon pijn. Maar is het ook te laat?

Wat is mijn boodschap nu eigenlijk? Beetje wijs doen over dit onderwerp? Nee. Ik weet eerlijk gezegd niet waarom ik het opschrijf. Het komt, net als bijna al mijn verhaaltjes, in mijn hoofd op en vloeit vervolgens automatisch uit de pen (toetsenbord). Misschien is de blog een waarschuwing, een laatse poging om mensen wakker te schudden, bewuster te maken. Maar daar is mijn bereik helaas te klein voor.

Maar ja, wat moet je er mee als individu? Wat te doen? Boter hebben we sowieso allemaal op ons hoofd. Wie heeft er dit jaar niet gevlogen? Wij wel en het geeft mij echt wel een gevoel van ‘flight shaming’, maar met die nepschaamte schieten we ook niets op. Wij rijden nu bijna een jaar een 100% elektrisch autootje, dat voelt dan toch een beetje beter. Het is mischien een begin, maar, beter iets dan niets en beter laat dan nooit 😊. Dooddoeners, ik weet het.

De werkelijk drijvende kracht om dit stukje te schrijven is, denk ik, dat ik mij dagelijks verbaas over de waanzinnig hoge temperaturen in Europa en ook in Nederland deze zomer. Als het vroeger 30 graden was, nou, nou, dan was het fo**ing warm ('vroeger' is trouwens niet zo heel lang geleden). De berichten en filmpjes van smeltende gletsjers, bosbranden en dergelijke doen er nog eens een schep bovenop! Over centraal Europa ontstond gewoon een hittekoepel die weken duurde. Aardwetenschappen en in het bijzonder klimatologie, hebben mijn bijzondere aandacht. Mijn PC staat vol met snelkoppelingen naar allerlei relevante websites, zoals NASA, NOAA, KNMI, enzovoort. Maar ook onze stedelijke weerdienst. Deze is onderdeel van een wereldwijd netwerk van amateur weerstations, ‘Wunderground’ genaamd (Weather Underground). Dat is een enorm netwerk van meer dan 250.000 particuliere weerstations van hobbyisten over de hele wereld. Deze stations zijn doorgaans voorzien van professionele meetapparatuur en in essentie uitstekend geëquipeerd. De plaatsing van de amateurstations is echter zelden optimaal en niet conform de officiële internationale richtlijnen. De reden daarvan is dat amateurs meestal (=bijna altijd) geen beschikking hebben over open vrije ruimte. Die is noodzakelijk voor een officiële meting want bebouwing beïnvloedt de meting. Maar door de fijnmazigheid van het Wunderground netwerk is de informatie per gebied veel gedetailleerder en is daardoor wel van belang voor de volledige beeldvorming van het weer en ons klimaat. 

Sinds enige tijd kijk ik soms meerdere keren per dag op ons lokaal Wunderground-weerstation, die zit bij ons in de straat nota bene. Dit jaar kijk ik echt met stijgende verbazing en de nodige verontrusting. Op 23 mei dit jaar was het de eerste dag dat de 30 graden werd gehaald en, in dit geval, overschreden in onze regio. Tussen genoemde datum en vandaag is dat 24 keer gebeurd. Op 26 juni werd de 40 graden grens op 0,3 graden na gehaald. Ronduit bizar en enkele jaren geleden, nogmaals, was zo’n rijtje totaal ondenkbaar. Het zijn gewoon intimiderende cijfers.

Wat nu? Minder mensen uiteraard (hoe dan?), inzetten op kernenergie, AI en andere technologische oplossingen vinden. Het lijkt al na twaalven en actie is geboden. Als we nog wat willen doen, dan graag met zijn allen. Dus minder vliegen, met de trein gaan, groene stroom opwekken, elektrisch rijden, enzovoort. Misschien worden we gered door de voorzienigheid zoals het verzwakken van de Atlantische oceaanstroming (AMOC, Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie), zie mijn blog van 26 maart jl.. Uiteraard stemmen op democratische partijen die een passend beleid hebben en, nogmaals, kappen met die populisten. Maar, als ik dit verhaal teruglees... dan weet ik het allemaal nog niet. Ik zie trouwens een oud boek in mijn kast staan... Gekocht toen ik op de HAVO zat.

FO**ING KOUD

Ik ben beslist geen klimaatontkenner. Lees mijn blogs maar terug over dit en aanverwante onderwerpen. De planeet warmt op, dat is een feit en daar is geen speld tussen te krijgen. Punt. De meeste mensen hebben maar weinig benul hoe de weermachinerie eigenlijk werkt. Ik wel, op hobby-niveau welteverstaan. Af en toe schrijf ik er wat over omdat ik het een fascinerend en interessant onderwerp vindt. Vandaag een beetje historie en theorie rondom de Nederlandse winters en mijn vraag waar dat gevoel van mij toch vandaan komt dat die winters elk jaar een klein beetje kouder worden.

De winter van 1963, de Elfstedentochten en de Siberische toestanden van vroeger weten de ouderen zich nog goed voor de geest te halen. Ze haastten zich die herinneringen met jongeren te delen. Met ouderen bedoel ik de generatie geboren na WO II t/m 1980 (De Babyboomers en Generatie X; ik hoor daar trouwens ook bij). Zij hebben grote verhalen uit hun jeugd over de strenge winters van toen. Helaas, het klopt allemaal niet. De KNMI verdeelt de koude winters in 'Extreem streng, Zeer Koud, Koud en Relatief Koud'. Na 1956 (Zeer Koud) en 1963 (Extreem streng), duurde het 16 jaar voor er weer een koude winter was. Geen enkele winter in die periode haalde de kwalificatiedrempel voor ‘koud’. Kwakkelwintertjes dus. Ons geheugen is zeer onbetrouwbaar blijkt maar weer eens. De meeste koude winters na 1950 waren in de jaren tachtig. Het zijn de winterse incidenten, zoals dit jaar, die zijn blijven hangen en groot zijn geworden in de herinnering. 

De kwaliteit van woningen na de oorlog tot in de jaren tachtig was rampzalig. Slecht verwarmde en slecht geïsoleerde tochtgaten met meestal één kolen- of gaskachel in de woonkamer. In de rest van het huis stonden de ijsbloemen op de ramen weet ik uit eigen ervaring. Piespot stijf bevroren onder onze bedjes 😂Pas in de jaren zeventig kwam de centrale verwarming op grote schaal in opkomst, dankzij de ontdekking van aardgas. De Nederlandse woningvoorraad was pas in de loop van de jaren 80 redelijk voorzien van centrale verwarming, waarna in de jaren 90 een CV-ketel en woningisolatie de standaard werd. 

De trend is tegenwoordig dat iedereen roept dat we nooit meer echte winters hebben in Nederland. We papegaaien elkaar allemaal na. Ik niet 😊Want de stelling strookt óók niet helemaal met de werkelijkheid. Echte koude winters volgens de KNMI-definities zijn er dus niet meer. De winters zijn gewoon tekort. Maar, vaker dan wij ons kunnen of willen herinneren, steekt de winter zijn hoofd boven het maaiveld uit in Nederland. Alleen niet zo ver en zeker niet zo lang als vroeger. Ik fotografeer normaliter elke winterse conditie en mijn fotoarchief is historisch zeer betrouwbaar. Het laat opvallend vaak zien dat koning winter zich zeer regelmatig heeft doen gelden tussen 1980 en nu, al was het soms maar even. Dit jaar was een prachtig voorbeeld. Desgevraagd aan AI: 'Ondanks de trend van zachtere winters door klimaatverandering, is een winter zonder enige vorm van sneeuw of vorst in Nederland zeer zeldzaam'. Hieronder onze straat op 5 januari jl. De ergste sneeuw moest nog komen...

Op 7 januari jl. was de dikte van het sneeuwdek op zeeniveau bij ons de hoogste van West-Europa. Eén dag ervoor kwamen vriend W. en zijn vrouw bij ons aan van een reis per huurauto van enkele weken door winters Europa. Zij wonen in Jakarta, dus zo'n wintertocht is dan extra bijzonder. Van Amsterdam door Noord-Duitsland, Polen, de Baltische staten en het zuiden van Finland. Zijn vrouw had mij 10 minuten van tevoren gebeld dat ze er bijna waren. Ik liep naar buiten en zag hun gehuurde Ford Focus in de verte zich door de sneeuw ploegen. Voor onze deur, voordat W. was uitgestapt, zei hij door het geopende raam dat ze nergens zoveel sneeuw hadden gezien op hun reis als bij ons in de straat. Echt waar 😀

 

Hieronder een foto van de winter van 2021. Heel Nederland ging even gebukt onder een korte maar serieuze winteropleving met grote schaatstochten ‘all over the place’. Alsof het vroeger was. Daaronder een foto van maart (!) 2018. Van de meeste winters vanaf 1980 kan ik winterse plaatjes aanleveren. Sommige best wel heftig. Maar altijd met sneeuw, soms ijs en zelfs enkele plassentochten met koek en zopie. 

2012 was één van de koudste winters van de afgelopen 50 jaar. Op 28 januari begon het te vriezen tot medio februari. Het werd een van de meest intense koudeperiodes in Nederland sinds het begin van de metingen. In Lelystad werd het maar liefst -22,9°C en dat was meer dan 2 graden kouder dan 1963. Er was zelfs een echte én terechte Elfstedentocht-koorts: het ijs groeide zo hard dat de "Tocht der Tochten" bijna doorging. Het lukte allemaal net niet vanwege invallende en spectaculaire sneeuwval. De Vereniging De Friesche Elf Steden besloot op 9 februari 2012 dat een veilige tocht niet mogelijk was. Aan de temperaturen lag het niet, echt sneu voor al die liefhebbers. Maar, het is een bijzonder opmerkelijk fenomeen, de winter van 2012 lijkt iedereen te zijn vergeten. Vreemd, zo lang is het ook weer niet geleden.

De Elfstedentocht gaan we voorlopig niet meer zien. Misschien wel nooit meer. Het is gewoon te warm geworden. Maar klimatologie is zo gecompliceerd dat voorspellen voor de lange termijn erg moeilijk is. Er zijn echter steeds meer aanwijzingen dat de Atlantische oceaanstroming (AMOC, Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie) deze eeuw flink kan verzwakken en dat dit in bepaalde scenario’s zelfs tot fors koudere winters in (Noord‑)West‑Europa kan leiden in de tweede helft van deze eeuw of kort daarna. Ik heb de AMOC in 2021 eerder besproken: Koolstofdioxide. Wat de AMOC veranderingen gaan brengen ga ik niet meer meemaken. Jammer, want erg interessant. 

Maar goed, de actuele stand van het klimaat is bekend. Het wordt gewoon warmer en dat tij gaat voorlopig niet keren. Luister niet naar wappies hierover. Luister sowieso niet naar wappies 😶 Ik ga hier niet verder in op de theoretische kant van de materie, maar wel op mijn persoonlijke klimaatbeleving, daar begon ik tenslotte mee. Die beleving is gebaseerd op ruim 13.000 kilometer fietsen gedurende de laatste jaren en in alle seizoenen. Mijn gevoel zegt dat onze wintermaanden erg onaangenaam koud zijn geworden. Kouder dan vroeger. De gemiddelde temperatuur kan het niet zijn, want die stijgt, dat weten we nu wel. Nee, het moet mijn beleving zijn. 

Omdat de Noordzee gedurende de laatste decennia veel warmer is geworden ten gevolgde van de globale opwarming, is de gemiddelde vochtigheidsgraad in onze atmosfeer ook toegenomen. De gemiddelde windkracht is ook gestegen. De combinatie van die twee hebben beide sterke invloed op de beleving van het weer. Benauwder en klammer in de zomer en onaangenamer in de winter. Met name in de winter zorgt die combinatie voor koud en soms zeer oncomfortabel weer. We hebben het over de gevoelstemperatuur en die blijkt dus wel degelijk gemiddeld te zijn gezakt sinds enkele jaren. Gevoelsmatig druist dat in tegen de dynamiek van een opwarmende aarde. Maar de realiteit van de harde cijfers spreken voor zich: nogmaals, het wordt globaal gewoon warmer.

We kennen het fenomeen allemaal: grauw vochtig en winderig weer bij een temperatuur net boven het vriespunt. Dat voelt stukken kouder aan dan windstil weer bij vorst met een strakblauwe lucht en een zonnetje. Maar de thermometer liegt niet, het is dan echt wel een stuk kouder! Het is allemaal geen nieuws, iedereen herkent dit. Maar onze veranderende atmosfeer verklaart daarmee wel waarom die opwarming vaak helemaal niet zo aanvoelt en verleidt sommigen te zeggen dat het wel meevalt met die opwarming. Niet dus. Het is ons velletje wat ons bedriegt.

Wind voert warmte van de huid sneller af, waardoor het kouder aanvoelt dan de werkelijke thermometerstand. Het afkoelende effect van vocht is ook een factor van belang. De gevoelstemperatuur is wel degelijk een belangrijk ervaringsaspect, maar speelt geen rol bij de actualiteit van het klimaat.

Hoe kom ik nu op dit onderwerp? Dat zal ik vertellen. Aan het eind van de dag lag er gisteren een dun laagje natte sneeuw op de auto. De gevoelstemperatuur was 3 graden zag ik op mijn telefoon, zie boven. Ik moest nog even een boodschapje doen met de fiets. Het waaide stevig en het was vochtig en ronduit fo**ing koud. J. was gisteren jarig en ik moest aan haar verjaardag van maart 1989 denken. Het was de eerste keer dat wij samen die dag vierden. Wij waren een paar dagen naar Zuid-Limburg en o.a. op bezoek bij Thermae 2000 dat net geopend was. Het was voor ons gevoel gewoon zomer tijdens het uitje. Ik heb het opgezocht en we zaten er niet veel naast. Zeker niet op 27 maart. Toen tikte het kwik daar ruim 22 graden aan. De volledige toenmalige condities (27 maart, 50° 51′ NB, 5° 41′ OL, Lucht 22 graden, wind 3 bft, RV 56%) zouden gezorgd hebben voor een gevoelstemperatuur tot 28°C (Gemini AI). Ik heb het over 37 jaar geleden he? Wat een verschil met de laatste dagen en dan begin je onwillekeurig te denken 'hoezo opwarming'? Dat is een dus een valkuil. Maar zo krijg je wel een interessant onderwerp om wat over te schrijven. Vind ik dan...

KOOLSTOFDIOXIDE

Mijn vrienden lieten onlangs even wat berichten op elkaar los in onze groepsapp over klimaat, CO2 en dergelijke. Ik wilde ook even instemmend inhaken met een appje, maar het werd al snel te veel tekst en liet de app voor wat het was. Eigenlijk had ik ook geen tijd en besloot op een ander moment een blog te schrijven, dan hoefde ik me ook niet te beperken. Ik was toch al van plan om een ei over het onderwerp te leggen bij wijze van afsluitend en complementair verhaal bij mijn vorige blogs over elektrificatie van de auto. Het klimaat is een zeer actueel en ‘fascinerend’ onderwerp en ik was het helemaal eens wat die mannen allemaal schreven, met name in het licht van de Nederlandse perikelen rondom de transitie. Eigenlijk viel er weinig aan toe te voegen. Ik doe dat nu toch, maar dan in meer generieke zin. Het is een poging de materie rondom klimaat en CO2 op hoofdlijnen te beschrijven. 

Het begrip 'klimaat' is van globale proporties en wat Nederland doet aan klimaatbeheersing heeft helaas nauwelijks tot geen effect omdat we maar een klein land. Ons gebruik en uitstoot is op wereldschaal 0,6% van het totaal. Maar niets doen is natuurlijk ook geen optie en alle kleine beetjes helpen. Procedureel is het in ons land wel een beetje een zooitje en veel te bureaucratisch, maar onder de streep, doen we het nog niet zo slecht. In de 'Energy Transition Index (ETI)' van het World Economic Forum, staan we op de 9e plaats. De index vergelijkt 115 landen en analyseert in hoeverre ze klaar zijn voor de energietransitie. Volgens het CBS is inmiddels 11 procent van ons energieverbruik afkomstig uit hernieuwbare bronnen. Dus dat gaat best de goede kant op. Over de algehele voortgang van de Nederlandse energietransitie onthoud ik mij van commentaar hier. Ik heb er simpelweg te weinig kennis van. We lopen achter op de klimaatdoelen, dat weet ik dan weer wel. Verder is het allemaal zeer complex, erg politiek (er wordt aardig op los 'gepolderd') en dat maakt het totale plaatje te ondoorzichtig voor mij. Ik houd het in dit stuk liever bij het wat grotere verband. Beetje scheikunde, beetje actualiteit, beetje klimatologie maar vooral veel cijfers en feiten. Dat is inherent aan het onderwerp.

Er zijn opmerkelijk veel mensen die denken dat CO2 giftige troep is. Voor die groep is het toch wel belangrijk om nog even wat basiskennis van school terug te halen. Kooldioxide, CO2 dus, komt van nature in de atmosfeer voor. Eén koolstofatoom en twee daaraan gebonden zuurstofatomen. Het is een kleur- en geurloos gas en bij normale concentraties niet giftig. CO2 is een belangrijk ingrediënt van fotosynthese, een onderdeel van de koolstofkringloop. Bij fotosynthese wordt water, zonlicht en kooldioxide in planten omgezet in zuurstof en koolhydraten, zoals glucose. Wij, mensen en dieren, zijn voor ons voedsel afhankelijk van planten en is dus fotosynthese een essentieel proces voor het leven op aarde. Kooldioxide is tevens een broeikasgas, net als waterdamp en methaan bijvoorbeeld. Deze gassen zorgen dat warmte-opname en warmte-uitstraling in onze atmosfeer zodanig in balans zijn dat de planeet leefbaar blijft en niet te koud wordt. Dit heet het broeikaseffect. Zo, dat was een kort lesje scheikunde, maar dan zijn we toch weer een beetje 'bij' op dat terrein.

Het percentage CO2 in de atmosfeer neemt al sinds de industriële revolutie toe maar exponentieel in de laatste decennia, tot en met de dag van vandaag. De oorzaak is natuurlijk de groei van de wereldbevolking. Dagelijks groeit die met meer dan 200.000 nieuwe wereldburgertjes. De algemeen aanvaarde visie is dat de globale opwarming komt door het verbranden van fossiele brandstoffen zoals steenkool, aardolie en aardgas om aan de menselijke behoeften tegemoet te komen. Het gevolg is dat er meer CO2 in de atmosfeer komt dan wenselijk is. Te veel kooldioxide lijdt tot een versterkt broeikaseffect waardoor warmte-uitstraling bemoeilijkt wordt en de atmosfeer opwarmt. De gevolgen daarvan zijn zeer onvoorspelbaar. Verdere opwarming moet worden voorkomen. Veel ingewikkelder is de probleemstelling niet. 

De keten van activiteiten die de balans van de koolstofkringloop heeft verstoord is die van exploratie, delving en gebruik van fossiele brandstoffen voor onze energie-gerelateerde behoeften. We vertrouwen er elke dag op voor elektriciteit, transport (verkeer), warmte, enzovoort. Deze toepassingen zijn voor het grootste deel verantwoordelijk voor CO2-emissie uit niet-natuurlijke bronnen. De industrie, bouw, landbouw, veeteelt, voedselproductie, tropische ontbossing, bosbranden, smelten van permafrost en nog een heel reeks andere zaken zijn verantwoordelijk voor de rest. Hieronder een wat gesimplificeerd schemaatje per economische sector.

© US/EPA

Een voortvarende aanpak van de oorzaken is noodzakelijk om het probleem op te lossen. Makkelijker gezegd dan gedaan. Aan het aantal bewoners van de planeet kunnen we niet veel doen, dat is een gegeven. Kernenergie lijkt de perfecte oplossing, maar ligt politiek bijzonder gevoelig. Wereldwijd. Technisch zijn er ook bezwaren tegen kernenergie die ik niet kende. Volgens experts zijn er heel veel andere problemen die niets met radioactief afval hebben te maken maar vooral met grondstoffen, verrijkingsproblemen en emissies. Zo simpel blijkt het allemaal dus niet te zijn. Daarnaast ben je zomaar 20 tot 30 jaar verder voordat je een zwikje centrales hebt gebouwd en dat is dus gewoon te laat. Over de kosten moeten we het helemaal maar niet hebben. Voorlopig is kernenergie blijkbaar geen geschikte optie maar mijn onderbuikgevoel zegt dat het de 'finale' oplossing zal blijken te zijn.

Toepassing van andere en nieuwe technologieën zijn noodzakelijk willen we echt ergens komen met die klimaatdoelen. Het afvangen van CO2 (ondergrondse opslag) of het hergebruiken van het CO2-surplus, voor land- en tuinbouw bijvoorbeeld (Shell Pernis en het Westland), hoor ik allemaal niet zoveel meer over. Wat te denken van het verwijderen van CO2 uit de atmosfeer? Ooit heb ik daar iets over gelezen en weinig meer van gehoord. Ik heb gezocht en het blijkt dat er heel wat bedrijven mee bezig zijn. Bijvoorbeeld: Carbonengineering in Canada en Climeworks in Zwitserland. Als je die websites bekijkt dan gloort er licht aan het eind van de tunnel. Maar, dat is wel duidelijk, wat we als mensheid ook ondernemen, het gaat veel geld, héél veel geld kosten. Voorlopig zijn de inzet en gebruik van hernieuwbare bronnen dus de remedie: zon, wind, water, getijden, aardwarmte, noem ze maar op.

In 2015 zijn in Parijs klimaatdoelen vastgelegd, ik refereerde er al aan, om verdere opwarming van de aarde te voorkomen. Om aan die doelen te voldoen moet Nederland overstappen naar duurzame energiebronnen zoals zon en wind. In Nederland noemen we dit de 'Energietransitie'. De Nederlandse overheid heeft onder andere besloten dat we hier van het gas af moeten voor verwarming en koken. Dat gaat wat voeten in de aarde hebben en ik voorspel dat dat maar ten dele gaat lukken. Te gecompliceerd en te duur en zeker niet binnen de gestelde tijd. Maar we zullen zien. Verder is Nederland, net als heel West-Europa, als een gek windmolens aan het neer zetten. Lelijk, vervelend maar ook de beste optie voor nu denk ik. Daarnaast zijn er genoeg andere mogelijkheden om 'groene' energie te maken. Ik hoop wel dat een slimmerik iets verzint zodat we die vermaledijde warmtepompen niet nodig hebben.

Dan hebben we natuurlijk nog de grote boosdoeners: China, de Verenigde Staten en India. Veel geklaag altijd over China met betrekking tot dit onderwerp maar ze nemen de CO2 kwestie inmiddels serieus en pakken het klimaatprobleem nu voortvarend aan. Bijna de helft van alle wereldwijd verkochte elektrische auto's ging naar China. Wel een beetje jammer dat ze pas in halverwege de eeuw willen stoppen met steenkool. Maar ik verwacht dat China het probleem planmatig gaat aanpakken, zoals alles wat ze doen, en dat het land in de tweede helft van deze eeuw klimaatneutraal is. Daar hebben ze die kolencentrales nog even voor nodig. Een andere stouterikje is Amerika. Daar hebben ze pakken boter op het hoofd, niet normaal. Volgens mij heeft daar 90% van de bevolking het IQ van een baksteen. Wie kiest er in gods-vredesnaam een volledige idioot als Trump voor president? Een 78-jarige bejaarde man lijkt mij overigens ook niet echt ideaal... Gelukkig is Trump weg en hopelijk blijft dat zo want de man was in zijn eentje het grootste milieuprobleem ooit. In Amerika bestaat de uitdrukking ‘If you’re not part of the solution, you’re part of the problem'. Zo is dat maar net en dan hebben ze daar nog wel wat meters te maken. Het land is sowieso één groot milieudelict. Wat te denken van de Ford F-serie pickup truck? Dat is de beste verkochte auto in de V.S. op dit moment. De motoren? Benzine en diesel V8 van 6,2 tot 7,3 liter inhoud. De CO2 uitstoot van deze monsters bij elkaar opgeteld is meer dan die van heel Noorwegen! Echt ongelofelijk en ronduit schandalig. Beleidsmakers van grote- en industriële mogendheden zullen echt moeten gaan samenwerken om tot een universeel operationeel plan te komen. Maar zolang er Republikeinen in Amerika het ook maar een beetje voor het zeggen hebben, wordt het daar een moeizame rit. India en andere 'emerging markets' zijn een dreiging op zich, misschien wel de grootste. De vraag is of daar op korte termijn klimaatwinst valt te halen. Daar hebben ze wel wat anders aan hun hoofd dan het klimaat. Denken ze...

Dan nu tijd voor waar het allemaal om draait: ons klimaat. De atmosfeer warmt met een gestaag tempo op en de invloed daarvan op oceaanstromingen, convectie (wederzijdse warmteoverdracht tussen zeewater en atmosfeer) en straalstromen zijn onvoorspelbaar. De zeestromingen zijn enorme diepwaterpompen die zeer bepalend zijn voor ons weer. De Antarctische circulaire stroom bijvoorbeeld. Deze zeestroom rond de Zuidpool (Antarctic Circumpolar Current, ACC) is de grootste diepwaterpomp op aarde (tot 4000 meter diep!) en bepalend voor het klimaat op de hele planeet. Kleine veranderingen in temperatuur of zoutgehalte van de ACC kunnen globale effecten hebben op ons klimaat en waterhuishouding in de biosfeer. Samen met de straalstromen, een band van snelle winden hoog in de atmosfeer vormen de ACC en de andere oceaanstromingen, zoals El Niño, de klimaatmachine die we het weer noemen. Als deze machine écht in onbalans raakt door de opwarming, dan kunnen we alleen maar raden en, ben ik bang, vrezen wat de gevolgen zijn en hoe snel deze zich openbaren. De vraag is of die tijd er nog is. Op onze geografische breedte bepaalt de AMOC ons weer. Het is de golfstroom die van Amerika naar Europa stroomt en zorgt voor neerslag en een relatief zacht klimaat. De meest recente inzichten tonen aan dat, hoewel er nog steeds discussie is over de exacte timing en ernst, de mogelijkheid van een significante verandering in de AMOC in de tweede helft van de eeuw een groeiende zorg zou kunnen worden. De veranderingen zou het klimaat in Europa drastisch kunnen veranderen en leiden tot een sterke afkoeling van de winters in een wereld die wereldwijd opwarmt. De verandering heeft te maken met opwarming, smeltwater van Groenland en tientallen andere factoren. Ik ga het niet meer meemaken.

© PBS/NOVA

Dat het de laatste tijd nogal onrustig is in de atmosfeer is wel duidelijk. Zeker dit jaar is het bingo. Wereldwijd zijn er overstromingen, bosbranden en worden hitterecords gebroken. Slecht nieuws ben ik bang alhoewel het niet zeker is of dat ook met opwarming te maken heeft, maar laten we daar maar vanuit gaan.

In al mijn blogs maak ik ruimte voor een persoonlijke noot. In ben zelf getuige wat er in de Alpen gebeurt, waar het afsmelten van gletsjers steeds zichtbaarder wordt. Hieronder een foto van eigen hand uit 1980 van de tong van de Trient Gletsjer in Wallis, Zwitserland. Daaronder een foto van 2019 (van internet) van een vergelijkbaar standpunt. Ik heb de onderkant van  de gletsjertong rood gemarkeerd op de meest recente foto. Het is wel duidelijk wat er in 40 jaar is verdwenen, daarvoor hoef je geen glacioloog te zijn. Overigens is de afsmelting van gletsjers in de Alpen en andere gebergten al ingezet in de tweede helft van de 19e eeuw hetgeen ook duidt op natuurlijke fluctuatie. Het afsmelten is in de jaren tachtig van de vorige eeuw helaas in een versnelling gekomen...

Nog even iets wat ik belangrijk vind en mij soms druk om kan maken. 'Jan en Janneke met de Pet', daar hoor ik niet bij wat dit onderwerp betreft, wordt om zijn en haar oren geslagen met de meest vreselijke toekomstbeelden. Afsmelten van de polen, reizende zeespiegels, noem maar op. Alsof het zeewater binnen enkele jaren over de dijken klotst. Dat is allemaal nog lang niet het geval. Sterker, de massabalans van Groenland is dit voorjaar toegenomen en de Noordelijke IJszee zal, waarschijnlijk, komende winter voor het eerste sinds jaren geen ijsvrije doorgang kennen. Ook de groei van zee-ijs rond Antarctica gaat dit jaar harder dan vele jaren hiervoor. Het zegt verder helemaal niets anders dan hoe onvoorspelbaar de natuur en, met name, het klimaat is. Voor hetzelfde geld hebben we een warm najaar of zomer en verandert de situatie weer volledig. We hoeven niet naïef te zijn, dat afsmelten van gletsjers (met name in de Alpen) en ijskappen gaat gewoon door, maar voorlopig is die hoge zeewaterspiegel een relatief (zeer) marginaal en lokaal probleem en met wat waterwerken nog wel een tijd te beheersen. 'Ice Shelf' A23' is een aantal jaren losgebroken van Antartica. Het heeft een oppervlakte van een paar Nederlandse provincies en is een halve kilometer dik. Als deze volledig is gesmolten dan zal de zeespiegel 4 mm stijgen. De journalistiek praat over meters.

De onrust die ontstaat in de atmosfeer door de veranderende convectiestromen zoals ik die hiervoor noem is een honderd keer zo serieus probleem. Als die balans gaat verschuiven komt het water uit de lucht en niet van zee! Dat kan 'overnight' zorgen voor enorme overstromingen, lawines en aardverschuivingen. O ja, wat te denken van orkanen... Laten we het maar niet hebben over het smelten van permafrost op het noordelijk halfrond...

Een ander voorbeeld. Deze week las ik een bericht dat op 6 februari 2020 een recordtemperatuur op Antarctica was gemeten op 'Esperanza Base Station' van ruim 18 graden Celsius. De begeleidende tekst suggereerde dat het einde der tijden nu wel zo'n beetje was aangebroken. “O jee, nog even en dan staan we onder water”, denkt een leek dan. De hoge temperatuur was het gevolg van een zeldzame föhnwind en duurde minder dan een uur. Na een paar uur was de temperatuur weer gezakt naar normale waarden voor de Antarctische zomer aldaar. 'Esperanza Station' is een Argentijnse onderzoekbasis op het uiterste puntje van het Antarctisch schiereiland. De locatie is ijsvrij en 3000 kilometer verwijderd van de geografische zuidpool. Van Nederland naar Zuid-Spanje en dan keer twee (x 2), om een idee te geven. De condities in Esperanza zijn totaal niet representatief voor die van de ijskap. 

Een citaat uit een onderzoek met betrekking tot het klimaat op het schiereiland: "By far the largest changes have been recorded by the Antarctic stations over recent decades on the Northern Antarctic Peninsula where there was a marked warming during the second half of the Twentieth Century, followed by a statistically significant cooling in the first decade of the 21st century." (RMets - International Journal of Climatology - Antarctic temperature variability and change from station data - October 30, 2019)

Op dezelfde dag van genoemde meting, 6 februari 2020, varieerde de temperaturen in Vostok station, op de ijskap, van -37 tot -47 graden Celcius... Hartje zomer op de zuidpool 😎🧊

Antarctica verliest beslist massa, daar is geen twijfelen aan, maar glaciologie en klimatologie zijn zeer complexe wetenschappen waarvan onderzoeken elkaar soms tegenspreken. Geen enkel geologisch en klimatologisch proces voltrekt zich lineair en is dus per definitie zeer onvoorspelbaar. Recente inzichten, bij wijze van voorbeeld, wijzen op een toename van neerslag op de Zuidpool als gevolg van opwarming wat juist op lange termijn een verlaging van het zeeniveau kan betekenen ondanks dat de massabalans van Antarctica terugloopt. Opmerkelijk, want Antarctica kent de laagste neerslagcijfers op aarde. Zo zijn er bijna dagelijks allerlei nieuwe publicaties met betrekking tot arctische- en antarctische waarnemingen, onderzoeken en voorspellingen. Soms staan bevindingen en visies haaks op elkaar. Het is buitengewoon lastig om een volledig 'plaatje' te krijgen waarvan ik betwijfel of dat ooit gaat lukken. 

Het weer, klimaat en aanverwante onderwerpen hebben al vanaf jonge leeftijd mijn interesse. Mijn boekenkast staat vol met publicaties over het onderwerp. Ik kon mij bijvoorbeeld volledig verliezen in de tabellen (!) van mijn favoriete boek. De publicaties van de Club van Rome las ik voor het slapen gaan. Nee hoor, dat is een geintje 😅

Mmm... ik ben toch eigenlijk wel een beetje raar menneke eigenlijk. Anyway, ik ben dus gewend aan het halen van informatie en bij de juiste bronnen. Als informatie wordt gebracht moet je altijd wat meer op je hoede zijn, maar dat ter zijde. In mijn blogs verzin ik dus niets en haal mijn wijsheid in dit blog uitsluitend weg bij wetenschappelijke instanties (websites) die onderzoek doen aan cryosfeer (alle met ijs bedekte gebieden op aarde), atmosfeer, biosfeer, klimaat, enzovoort. Denk daarbij aan NSIDC (National Snow and Ice Data Center), NASA, ESA, Royal Meteorological Society, Timeanddate.com en allerlei andere gerenommeerde bronnen. De KNMI zou er eigenlijk ook tussen moeten staan. Hun berichtgeving is meestal goed maar soms iets te populair en speculatief en dat stoort me. Er is op internet werkelijk eindeloos veel te vinden, maar, nogmaals, haal het bij de goede bronnen. In de ‘gewone’ pers komt er onwaarschijnlijk veel baarlijke onzin langs.

Het is echt ongelofelijk toevallig dat juist vandaag het IPCC met haar rapportage komt. Alsof ik dat zo gepland had, wat niet het geval is. 'The Intergovernmental Panel on Climate Change' (IPCC) is het orgaan van de Verenigde Naties dat is opgericht om beleidsmakers te voorzien van wetenschappelijke updates over klimaatverandering, de implicaties daarvan en opties voor het verminderen van broeikasgassen. Ze draaien er niet om heen en de opwarming zit behoorlijk in de versnelling. De CO2 uitstoot neemt alleen maar toe én progressief! Op zich lees ik niets nieuws; Gerrit Hiemstra heeft de conclusies samengevat op Twitter [IPCC / Hiemstra]. De boodschap is niet mis en in lijn met wat ik hier schrijf, met uitzondering van de nuances die ik benoem (mijn informatie is actueler 😉) De toon van de pers die de 'hoogtepunten' uit het rapport heeft gepikt is nogal hijgerig, bijna panisch. Wellicht is een beetje paniek zaaien juist wel nodig, maar ik vraag mij af of je daarmee de juiste mensen aanspreekt. Op TV zag ik een reporter op straat vragen aan het publiek of ze van het rapport gehoord hadden. Een dame was in lichte paniek: "Al die bosbranden en overstromingen en die ijskappen die nu keihard aan het afsmelten zijn, ik voel me helemaal niet veilig meer." Ja, dat soort beeldvorming krijg je dan uiteraard ook...

Als individuele burger is het nu zaak, afgezien van eigen verantwoordelijkheid, te stemmen op partijen (of coalities, indien mogelijk) die overtuigd zijn dat NU de juiste stappen moeten worden gezet. Heel veel verder dan dat gaat onze invloed niet als ondermaanse stervelingen. Het is echt ongelofelijk belangrijk dat de mensheid, zonder terughoudendheid, vol inzet op hernieuwbare of andere energiebronnen om de tijd naar nieuwe en verbeterde methoden van energieopwekking te overbruggen. Dat dit een internationale en wereldwijde inspanning moet zijn heb ik inmiddels wel duidelijk gemaakt. Het gaat om politiek, daadkracht en geld. Dat daar beleid en regels uit gaan voortvloeien die economisch wel eens heel erg impopulair voor bedrijven en het publiek kunnen uitpakken is onvermijdelijk, maar we moeten wel. Stemmen dus, dat is echt de boodschap.

ELECTRICHEAD

In de korte blog hiervoor schreef ik dat de toekomst voor de deur staat te trappelen. Een paar dagen later bleek dat onze deur daar ook bij hoort! Ja, ja, sinds vorige week rijd ik namelijk een Volkswagen e-Golf. Dat is een 100% elektrische auto (EV) en een nieuwe en onverwachte bijschrijving op het curriculum van mijn autohistorie. 

Ik laat het hier wel uit mijn hoofd om mijn avonturen van de afgelopen maanden met betrekking tot werk nader uit de doeken te doen. Ik kon het zelf amper volgen. Het was een lange reeks sollicitaties, interviews, online tests én, nota bene, banen. Ondanks mijn 64-jarige leeftijd werd ik de laatste tijd door meerdere werkgevers benaderd voor een job. Echt ongelofelijk. Ik ben er bij twee gestart én weer gestopt. Waardeloze clubs. Sinds vorige week ben ik in Rijswijk werkzaam en de start daarvan is goed en veel belovend. Dat is op zich al een redelijk bijzondere ervaring. Het contract duurt zeven maanden en daarna zie ik wel weer. Ik ga in ieder geval weer mijn best doen om er wat van te maken. Natuurlijk kreeg ik ook deze reis weer een leaseauto ter beschikking, de e-Golf dus. OMG, de buren…

Ons (auto-) mobiele bestaan is dit jaar net zo’n gekkenhuis als mijn gedoe met werk. Als iedereen thuis is dan zijn vrouw, zoon, schoondochter en ondergetekende verantwoordelijk voor twee zakelijke leaseauto’s, een privé leaseauto, twee eigen auto’s, een scooter, twee e-bikes en twee gewone fietsen. We voelen ons wel behoorlijk ongemakkelijk ten opzichte van de buurt met de beperkte parkeerruimte die er is. Gelukkig hebben we twee laadplekken in de straat op 50 meter van ons huis en ik ben meestal de enige die daar staat te laden en dat scheelt weer met de overlast. De nieuwe baan vervult mij uiteraard met enige trots, maar de uit de hand gelopen mobiliteit met enige schaamte. 

De overlast ten spijt, de e-Golf is wel een hele gave kar. Het is een traditionele Golf die achteraf elektrisch is gemaakt. Dat is wat anders dan, bijvoorbeeld, Tesla's of de nieuwe Volkswagens ID.3 en ID.4. Die zijn vanaf ‘scratch’ ontworpen en gebouwd om als elektrische auto’s door het leven te gaan. Het achteraf aanpassen van conventioneel naar elektrisch doet, op één ding na, niets af aan de intrinsieke kwaliteit van de VW. Een Volkswagen Golf wordt al jaren beschouwd als de ‘benchmark’ in zijn klasse. Een Golf doet eigenlijk alles goed. De elektrische versie voegt daar nog een dimensie aan toe.

De e-Golf is heerlijk stil, zeer comfortabel en heeft een geweldige trekkracht en dat laatste is erg leuk bij het verkeerslicht 😂. Bovendien staat de auto werkelijk bol van de luxe zoals Adaptive Cruise Control, verwarmbare stoelen, sensoren ‘all over the place’ en zelfs programmeerbare standverwarming. Heel gaaf is DAB, digitale radio. Vooral bij Radio 4 is het kwaliteitsverschil met FM ongelofelijk.

‘Op één ding na’ schreef ik zojuist toen het ging over de algehele kwaliteiten van de e-Golf… Dat is dus de actieradius, want die is waardeloos. Na maximaal 200 kilometer moet-ie weer aan de laadpaal. De e-Golf is wat dat betreft oud nieuws en is links en rechts ingehaald door de 'new kids on the block'. Vooral de competitie uit Korea doet het in dit segment verrassend goed.

Mercedes heeft de lat onlangs weer hoger gelegd. Hun nagelnieuwe EQS haalt in de praktijk ruim 700 kilometer en kan in een kwartier voor 300 kilometer bijladen. Het is een kwestie van tijd totdat de techniek van deze auto afzakt naar meer betaalbare voertuigen. De beperkte actieradius van de EV is over een paar jaar echt gewoon opgelost. Afgezien van het gehannes met laadkabels, is elektrisch autorijden echt wel ‘next level’. Lineair, schokvrij, comfortabel, stil en heel rustgevend. Als je eraan  gewend bent, dan wil je niet meer terug. Nu nog wat aan de prijs doen, s'il vous plait...

Maar, er was toch gedoe rondom de productie? Ik heb even wat huiswerk gedaan. Het blijkt inderdaad dat de productie van een elektrische auto nog steeds meer energie kost dan een conventionele auto. Met name vanwege de toepassing van lithium-ion batterijen. Meer dan een derde van de vervuiling die een EV tijdens zijn levensduur veroorzaakt, geschiedt tijdens de fabricage. Maar, als je de onderzoeken mag geloven en naar de hele levenscyclus van het voertuig kijkt, heeft een elektrische auto uiteindelijk een 50% schonere ‘footprint’ dan een auto met een verbrandingsmotor. Conventionele auto's en energiecentrales zijn de twee grootste bronnen van broeikasgassen. Het is duidelijk dat als we klimaatverandering serieus willen bestrijden, het gebruik van elektrische voertuigen een substantieel deel van de oplossing is. Natuurlijk moet de stroom 'groen' zijn geproduceerd of op basis van schoon geproduceerde waterstof.

Er zijn echter wel wat uitdagingen te overwinnen voordat het gebruik van de EV volledig praktisch is en een schone en verantwoorde levenscyclus zal kennen. Denk daarbij aan de infrastructuur van elektrische netwerken en waterstof tankstations, het omgevingsbewust delven van zeldzame grondstoffen in arme landen, het vinden van alternatieven voor die zeldzame stoffen, de optimale recycling van accu’s, enzovoort. Er zijn er vast nog veel meer. Maar de industrie zit gelukkig niet stil en, zeker onder druk van overheden, gaan de ontwikkelingen snel. Ik lees toevallig net dat wordt getest met het opwekken van energie uit zeewater op de Noordzee op ’s werelds eerste offshore waterstoffabriek. Interessant toch?

Het begin van een grote ecologische omslag in mobiliteit is er, dankzij Elon Musk, dat moet worden gezegd. Zonder zijn volharding was de elektrische auto waarschijnlijk nooit wat geworden. Of daar al dan niet nobele motieven aan ten grondslag lagen zijn is nu niet meer belangrijk. We gaan langzaam maar zeker stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen en dat zal op termijn hopelijk zijn positieve weerslag hebben op ons milieu. Leve de EV zal ik maar zeggen. Alleen, hoe noemen we straks een liefhebber van de elektrische auto? Een ‘Electric Head’?

 

THE FUTURE

Top Gear. Genoten heb ik van dat programma. Af en toe totale onzin (soms té), vaak vermakelijk, soms interessant, altijd briljant geproduceerd en vol met geweldige Britse humor. In 2015 verlengde de BBC het contract met Jeremy Clarkson niet meer omdat er blijkbaar ‘gedoe’ was geweest. Iets met een handgemeen met een BBC medewerker. Na 13 jaar het gezicht te zijn geweest van het programma waarmee de BBC wereldwijd succes oogstte en bakken geld verdiende, was het einde oefening voor Jeremy. James May en Richard Hammond, de andere presentatoren, besloten toen ook te stoppen. BBC Top Gear bestaat nog steeds met andere gastheren, maar de magie is weg. O ja, voor de leken, Top Gear is een Engels autoprogramma dat zelfs mensen die geen bal om auto's geven aan de buis gekluisterd hield. Maar, dat lijkt mij duidelijk, dan heb ik het over de oude versie met Jeremy, Richard en James.

Het fameuze oorspronkelijke trio presenteert sinds 2016 voor Prime Video het programma ‘The Grand Tour’. Erg leuk weer. De aflevering in Schotland, bijvoorbeeld, staat ook op YT en is ronduit fantastisch. Clarkson is nog steeds het enfant terrible, Hammond de kwajongen en James May, ‘Captain Slow’, de serieuzere en verstandigste. James is ook wel de meest Britse van het stel. Erg gevat, intelligent en de enige met écht verstand van techniek en auto’s. Hij spreekt mij misschien wel het meeste aan van de drie. Youtube staat vol met allerlei leuke ‘footage’ van hem, vooral zijn reis door Japan, ‘Our Man in Japan’, ook voor Prime Video, is een regelrechte aanrader. De heren hebben tegenwoordig ook een ‘community’: www.drivetribe.com, kijk maar eens. Ik kwam er een filmpje op tegen van James May wat ik hieronder heb geplaatst.

Omdat er af en toe wat content van mijn blog is verdwenen vanwege copyright schending ben ik er even goed ingedoken. Ik wil geen gezeik. Het blijkt dat je wel gewoon mag ‘embedden’. Je mag in je blog of op je website een ‘embedded’ hyperlink plaatsen naar auteursrechtelijk beschermd werk als die content sowieso voor iedereen vrij toegankelijk is. Het verschil met een 'gewone' hyperlink is dat een embedded link de content opent op jouw webpagina, maar de bron komt nog steeds van een andere server. Vreemd verhaal. Nou ja, het zal wel. Het filmpje:

Ik ben gek op dit soort elegante ‘saloon’ modellen, maar daar gaat het in dit filmpje niet om. Waar gaat het dan wel om? De fenomenale techniek natuurlijk! Allemachtig wat een briljante wagen is dit. Deze Toyota reinigt zijn ingeademde lucht en laat nota bene schonere lucht achter. Briljant! Een waterstofauto is, voor de duidelijkheid, ook een elektrische auto. Een brandstofcel in de auto zet waterstof om in elektrische energie waarmee de elektromotor wordt aangedreven. De enige uitstoot is waterdamp. Het grote verschil met de 'gewone'  elektrische auto is dat de waterstofauto zijn elektriciteit zelf maakt. De eerste 'tankt' stroom, de tweede waterstof en dat gaat net zo snel als benzine tanken. Het is natuurlijk nog maar de vraag of waterstof in auto's gemeengoed gaat worden of dat de huidige elektrische auto deze race gaat winnen. Waterstof produceren kost veel energie en dat moet 'groen' gebeuren anders schieten we er nog niks mee op. Het is wel jammer dat, net als in Engeland, er in Nederland ook nog maar een paar plekken zijn waar je waterstof kunt tanken. Maar, links of rechtsom, beide elektrische oplossingen zijn een grote stap in de goede richting. James May’s filmpje bevat volgens mij een mega-belangrijke boodschap voor beleidsmakers, want de toekomst is gearriveerd en staat voor de deur te trappelen. Het is hoogtijd voor actie want we hebben niet zo heel veel tijd meer…

NEDERLAND

Iets meer dan een jaar geleden schreef ik een blog over onze vakanties in Europa in 2018 en 2019. Het was eigenlijk een ode aan ons werelddeel, want Europa is een schatkamer voor elke geïnteresseerde reiziger. Wat je van ver haalt is lekker zegt men, maar, concludeerde ik, je hoeft echt niet per se naar exotische oorden te vliegen, want dichterbij kan het ook. Maar in 2020 was zelfs Europa voor een groot deel van het jaar 'no go'. Wie had ooit kunnen bevroeden dat we zelfs niet meer buiten de eigen grenzen mochten reizen? Corona zat en zit ons op alle fronten dwars en dus ook op dat terrein. Een dagje Brussel en een bescheiden reisje naar de Harz waren onze enige verpozingen in het buitenland in 2020. In december stonden we op het punt eens lekker sneeuw te gaan stampen in de Ardennen, maar toen riep iemand mij tot de orde… 

Dat was ik nou net weer even vergeten... Balen. België kwam je trouwens in december sowieso niet in. Gelukkig kregen wij in onze regionen na een paar weken ook weer eens een portie ouderwetse ijs- en sneeuwpret.

Een schaarse commoditeit die mij in september totaal onverwacht in de schoot werd geworpen, was ‘tijd’. Het ongeplande einde van mijn arbeidsovereenkomst bezorgde mij plotsklaps alle tijd van de wereld en dat was toch wel erg lekker als ik eerlijk ben. Een geluk bij een ongeluk. Ik mocht nog even doorrijden met mijn lease-Benz en daar hebben we goed gebruik van gemaakt. Onder andere voor allerlei uitstapjes in ons eigen landje. Voordat ik de ‘Merc’ moest inleveren deden we dat trouwens ook al, van die dagjes uit in eigen land bedoel ik. Ze waren bedoeld als substituut voor een échte vakantie. Dergelijke uitjes doen we nog steeds af en toe, maar dan in onze eigen Opel Karl. Een erg fijn en capabel karretje die het gemis van de Mercedes opmerkelijk goed weet te verzachten.

Nederland wordt internationaal beschouwd als één van de beste en meest leefbare landen ter wereld. Natuurlijk, overal is er wel eens wat, tot in de beste families zal ik maar zeggen. Maar met de procedures rondom COVID-19, de toeslagenaffaire en nog een flink aantal andere pijnlijke en lopende dossiers, heeft ons land wel een paar beschamende steken op een rij laten vallen. Maar, ga er maar aan staan, het valt echt niet mee om aan het roer te staan in deze tijd. Ondanks fouten en blunders van onze overheid en het geklaag en populistisch geroeptoeter van allerlei gekkies en betweters aan de zijlijn, leven we echt nog in een heel goed land. Bovendien, alles is relatief. Als je, bijvoorbeeld, in de krottenwijken van Dhaka in Bangladesh hebt rondgelopen, zoals ik ooit, dan ga je wel even anders tegen de wereld aankijken en herken je onze zegeningen. Maar dat er wat zaken in Nederland serieus moeten veranderen, dat is zeker. 

Ondanks die relatieve 'perfectie', ben ik altijd van mening geweest dat er in Nederland iets essentieels ontbreekt en dat is ongerepte ruimte. Ik ben er van overtuigd dat een mens af en toe lichaam en geest tot rust moet kunnen brengen in een natuurlijke omgeving. In ons land geen woeste natuur om jezelf eens lekker in te verliezen. Ik heb dat vorig jaar node gemist. Natuurlijk, er zijn beslist mooie natuurgebieden in Nederland, maar die zijn vaak overlopen. Zeker op mooie dagen. Zondag in het bos, langs plassen, op de heide of aan het strand... In Nederland betekent dat parkeerterreinen vol auto’s en paden vergeven van gezinnen met schreeuwende kinderen en rondspringende honden. Het is op zulke momenten best een taaie klus de meute te lossen. Maar in het Corona-jaar zijn J. en ik, toch wel, gestuit op mooie en stille plekken in eigen land. Ongerept zeker niet, maar beslist de moeite waard. Nederland barst daarnaast uit zijn voegen van schitterende steden, dorpen, cultuurlandschappen, industriële hoogstandjes, civiele kunstwerken en wat dies meer zij. Daar kan een mens zijn hart ruimschoots aan ophalen en dat hebben wij in 2020 volop gedaan. 

Het laat zich raden waar ik hier uiteindelijk naar toe wil. Inderdaad, net als van onze Europese avonturen, heb ik van mijn foto’s een chronologische compilatie gemaakt. Deze keer van 2020. Fotografie was tenslotte ooit de aanleiding om een weblog te beginnen. We worden tegenwoordig van alle kanten overvoerd, belaagd bijna, door ontelbare foto's en snapshots via social media. Kom ik ook nog eens aankakken als mosterd naar de maaltijd. Maar ik laat mij er niet door ontmoedigen 😂

Zoals ik hiervoor al aangaf, is het regelmatig gelukt het lager werkvolk met hun luidruchtige addergebroed en neurotische viervoeters achter ons te laten. Dat had ook veel met timing te maken, de periferie van de dag biedt de beste mogelijkheden om rust te vinden. De afwezigheid van vliegverkeer droeg ook enorm bij aan de stilte. Onze uitstapjes resulteerden regelmatig in mooie plaatjes van verrassend fraaie en verlaten plekken. Zelfs op loop- of fietsafstand van ons huis. 

Daarnaast natuurlijk foto's van ‘stenen & staal’, dat kan niet missen. De schier eindeloze hoeveelheden opnamen van zonsondergangen boven polderlandschappen en plassen tijdens mijn fietsavonden, heb ik grotendeels achterwege gelaten. Waanzinnig mooi soms, maar overdaad schaadt. De gekozen selectie vertegenwoordigt, net als die van Europa, slechts 2% van het totaal en doet eigenlijk nauwelijks recht aan mijn fotografische interpretaties van Nederland. Maar, net als vroeger met dia-avondjes, het is al snel te veel en in beperking toont zich de meester.

De foto’s zijn gemaakt met mijn Nikon SLR maar er zitten ook heel wat smartphone plaatjes tussen. Een smartphone, althans die van mij, heeft zijn fotografische beperkingen, zeker als het daglicht al bijna is verdwenen. Soms is dat te zien, maar dan vond ik de foto toch de moeite waard om te selecteren. Ik zou willen adviseren om gewoon eens een keer te kijken naar mijn plaatjes, ze zijn echt wel de moeite waard, al zeg ik het zelf. 

Blogger, de gebruikte blog-applicatie en Flickr, voor de foto's, functioneren het beste op een Personal Computer of een laptop. IOS en Android platforms zijn niet ideaal omdat ze bepaalde instellingen nodig hebben om hyperlinks en 'embedded' foto's te laten zien. Het verschilt ook per type toestel en bouwjaar. Al mijn online foto’s zijn ongeveer 50% verkleind (op pixelniveau) om copyright redenen.

De foto's laten zich het makkelijkst bekijken door op de webpagina van boven naar beneden te scrollen. Voor een fullscreen diashow op een Windows machine is de button rechtsboven bedoeld. Hoe dat er uit zie op een Apple machine weet ik niet.

De foto’s staan hier: NEDERLAND

Voor nu, in afwachting op betere tijden, zou ik willen zeggen: blijf gezond en ga vooral naar buiten met de geit en laat Skype, Facetime en Microsoft Teams maar eens even voor wat ze zijn.

CORONA & NIEMAND IS EEN BINNENMENS

Een tijdje terug, het was op een dinsdag, kondigde een collega aan dat hij de rest van de week vrij was. “Lang weekend” zei hij. “Gaan jullie iets leuks doen?” vroeg ik. Ja, ze gingen naar Bali. “Bali? Bali Indonesië?” Ja dus. Voor een paar honderd euro de man dinsdagavond heen en zondag terug. Belachelijk. Vulgair bijna. Vanaf dat moment wist ik het zeker, de wereld draait écht door. Dat gevoel bleef bij mij tot begin dit jaar. Maar toen kwam Corona. Aanvankelijk deden we er wat lacherig over maar al snel bleek dat dit een heel serieus probleem ging worden. Toen Corona een beetje ‘lekker’ op gang kwam wist ik het, bij wijze van spreken, bijna zeker: dit is goddelijk ingrijpen. De ziekelijke drang van de mensheid naar macht, geld en consumptie, waardoor samenlevingen doordraaien en de planeet uitgeput raakt, daar moest een keer een einde aan komen. Of het Onze Lieve Heer is of toeval, de timing van Corona had niet ‘beter’ kunnen zijn. Het was blijkbaar tijd. De foto hieronder heb ik een paar weken geleden gemaakt tijdens het avondfietsen. Ik was gestopt voor een mooie sfeerfoto en om even te genieten van de nieuwe 'Corona-stilte'. Ik had mijn plaatje gemaakt, draaide mij om en zag onderstaand stilleven bij een vuilnisbak, een halve meter van waar ik stond. 'Synchronicteit' noemde Carl Jung dit. Heb ik wel vaker 'last' van, zoals de oplettende lezer weet.

COVID-19 (Corona VIrus Disease 2019; officiële naam SARS-CoV-2) is een zeer besmettelijke infectieziekte. In de volksmond noemen we het ‘Corona’. Het klinkt een beetje als een hit van Jacques Herb uit de jaren zestig, maar het is aanmerkelijk minder onschuldig. SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) is een levensbedreigende vorm van longontsteking. De eerste gevallen verschenen in 2002 in China. De oorspronkelijke verwekker van SARS is het menselijk coronavirus (SARS-CoV). COVID-19 is een variant. De meeste mensen die het krijgen merken niets of hebben wat lichte grieperige verschijnselen die vanzelf weer verdwijnen. Maar als je pech hebt, dan ben je aan de beurt en is er gerede kans dat je het niet meer kunt navertellen. Als de patiënt op een IC terecht komt en het overleeft dan is er grote kans op blijvende schade aan de longen. Ouderen, mensen met obesitas of onderliggende ziekten lopen het hoogste risico. Mannen blijken ook vaker slachtoffer te zijn dan vrouwen. Anders dan met Influenza (griep) of andere SARS-gerelateerde corona-virussen, weten we niet wie het heeft want als je geen verschijnselen hebt én dus geen reden hebt om naar een dokter te gaan kun je toch drager zijn en anderen besmetten. Dat is precies het gevaar van Corona. De mortaliteitscijfers zijn daardoor wel onbetrouwbaar. Het percentage doden zou minimaal tweemaal zoveel zijn als bij de jaarlijkse seizoensgriep en vele malen hoger dan, bijvoorbeeld, bij de Mexicaanse griep (Influenza A/H1N1) van 2009. Maar als het aantal geïnfecteerden inderdaad vele malen hoger is dan nu bekend is, dan is de mortaliteit weer vergelijkbaar met Influenza of zelfs (veel) lager. De hele wereldbevolking testen gaat ook niet, dus we zullen de werkelijke percentages wellicht nooit te weten komen. Op dit moment (19 april 2020) staat de teller wereldwijd op 152.551 Corona-doden. Wat de toekomst gaat brengen weet geen mens. Een vaccin of andere techniek (bloedplasma bijvoorbeeld) zal de oplossing moeten brengen. We gaan het meemaken, als Corona ons niet te grazen neemt.

 

Een aantal cijfers vallen wel op als je er even induikt. Het aantal doden ten gevolge van Corona in China staat nu op 4.642, als ze ons niet voorliegen tenminste. Op een bevolking van 1,4 miljard mensen is dat 0,00033 %, dat is praktisch nihil. De extreme lockdown van Wuhan lijkt dus heel erg effectief te zijn geweest. Dat op bepaalde plaatsen in de wereld Corona om zich heen slaat als een losgeslagen wild dier is ook zeer vreemd, zoals New York. Het aantal dodelijke slachtoffers van Corona van dit jaar staat in Nederland nu op 3.751. Opmerkelijk is de spectaculaire afname van het aantal ziekenhuis opnamen én duidelijke afname van het aantal dodelijke slachtoffers. Ik hoor daar eigenlijk niet zoveel over, maar dat heeft waarschijnlijk te maken met strategische keuzes en dat is begrijpelijk. Dit zijn de grafieken van het RIVM van vandaag (19-4-2020):

Dan Influenza-cijfers. Elk jaar sterven er wereldwijd tussen de 500.000 en 650.000 doden aan ‘respiratory diseases’, Influenza gerelateerde aandoeningen, ook wel 'Seasonal Flu' genoemd. Die cijfers verzin ik niet, die komen van de WHO. De Hong Kong griep van 1968-1969 kostte wereldwijd meer dan een miljoen mensen het leven. In de winter van 2017 op 2018 was er een oversterfte ten gevolge van Influenza in Nederland van bijna 10.000 mensen. Oversterfte is het aantal overlijdensgevallen boven het statistisch gemiddelde. Tijdens de epidemie van 2017/2018 overheerste het type B-griepvirus wat nooit eerder het geval was en waar de vaccins niet volledig geschikt voor waren. Het vaccin schoot er dus in veel gevallen naast met behoorlijk desastreuze gevolgen. Een 'gewone' winter brengt Nederland gemiddeld ongeveer tussen de 2.000 en 2.500 griepdoden met behoorlijke uitschieters naar boven en naar beneden. De uitschieters naar boven waren het afgelopen decennium: 6.300, 8.600, 3.900, 7.500 en 9.500 (cijfers: RIVM). Ons dagelijks baken en orakel in Corona-tijden, viroloog Ab Osterhaus, heb ik één keer over de seizoensgriep horen spreken, met name die van 2017/2018. "Om de zaken een beetje in perspectief te plaatsen", zei hij tijdens praatprogramma ‘Op 1’. Volgens mij hebben ze na die uitzending tegen hem gezegd: “Voortaan geen woord meer over griep, Osterhaus, anders flikkeren we je eruit. Als iedereen maar een beetje gaat lopen relativeren dan kijkt er straks geen mens meer.” Het woord 'griep' om de zaken in context te zien heb ik daarna niet meer gehoord.

De algemene reactie op die griepcijfers is, als het ter sprake komt: “daar hebben we vaccins voor en we weten meestal precies hoe de ziekte zich jaarlijks ontwikkelt en dat weten we van Corona niet”. Ja, dus? We lopen nu allemaal rond als paranoïde angstige wezels, zelfs buiten. Wat doen we elke winter met zijn allen in ons gedrag om besmetting door Influenza van onze medemens te voorkomen? Niets. Helemaal niets. Nada. Nooit gedaan ook. We hoesten en proesten iedere herfst en winter gewoon lekker om ons heen. Om die paar duizend griepdoden bekommert zich geen mens. Dat is elk jaar ‘business as usual’. De winter van 2017 op 2018 ging het dus goed mis met de griep. In totaal werden tussen oktober 2017 en mei 2018 ongeveer 900.000 mensen ziek en was er een oversterfte van 9.500 mensen (bron: RIVM). Maar dat gaf niet want “daar hebben we vaccins voor en we weten precies hoe de ziekte zich jaarlijks ontwikkelt”.

Mijn lieve vrouwtje heeft elk jaar wel een keer een heftige verkoudheid en soms griep. Begin 2018 was het ook raak en ze werd met de dag zieker. Op een gegeven moment werd het gewoon te erg en heb ik actie genomen en binnen een uur lag ze in volledige quarantaine in het ziekenhuis. Een dag later en ze was er niet meer geweest… Ik was toen zeer geschokt door de bijna dodelijke agressiviteit van het virus. Ik wist sowieso niet dat Influenza jaarlijks duizenden levens kost in Nederland én wereldwijd. Niemand weet dat trouwens. Tot op de dag van vandaag reageren mensen eigenlijk gewoon niet als ik onze ervaringen uit 2018 deel. Ik vertel dan dat J. er toen bijna was geweest. Dood, kassiewijle, de pijp uit. “Mijn vrouw was bijna dood he?” probeer ik het dan nog een keer. “Ja, ja, het is me wat zeg... Lekker weer he?” is zo'n beetje de gemiddelde reactie. Het kwam gewoon niet binnen. Nog steeds niet. 

Maar je zal zelf maar serieus ziek worden van Corona, of één of meerdere van je naasten. Dan dank je onze lieveheer, daar is-ie weer, als je ongeschonden uit de strijd komt. Of wat te denken van al die ondernemers die failliet aan het gaan zijn en iedereen die onherroepelijk zijn baan kwijt gaat raken of al kwijt is? Ook als het virus op niet al te lange termijn uitgewoed raakt of als er een vaccin voorhanden komt, dan zijn we nog lang niet van de gevolgen af. We moeten de maatschappij geleidelijk weer gaan opstarten want anders zijn de economische, sociale en psychologische gevolgen van een schaal die in geen verhouding staan tot Corona. Het lijkt mij een no-brainer. Quarantaine is het afschermen van risicobronnen. We doen het nu andersom waardoor de samenleving nagenoeg is stil gelegd. Het was op dat moment waarschijnlijk de enige en goede keus geweest van onze overheid, denk ik.

Maar het wordt nu tijd om de bakens héél snel te gaan verzetten. Het opsporen van virale hotspots en het direct en volledig isoleren van zieken én besmette personen uit hun netwerk lijkt mij de enige remedie. Je loop dan wel steeds wel achter de feiten aan maar met twee stappen vooruit en één achteruit kom je er op een gegeven moment toch, denk ik. Verder en tot nader order afstand houden, handjes wassen en een mondkapje gebruiken (waarom doen we daar in Nederland in vredesnaam zo moeilijk over?) moeten dan de rest doen. Het lijkt mij allemaal een vanzelfsprekendheid. Een nieuwe lockdown lijkt mij niet wenselijk. We gaan het zien.

We zullen daarnaast ook moeten nadenken over herijking van onze waarden ten aanzien van ons milieu, de-globalisering en dat soort zaken. Of dat ooit gaat gebeuren? Ik moet het nog zien. Voorlopig houden we maar afstand, spreken we bijna niemand, ontsmetten we de hele dag onze handen en hopen we dat deze bizarre situatie snel voorbij gaat.

De mooiste reclame van de laatste tijd vind ik die van Bever: ‘Niemand is een binnenmens’. Prachtige slogan en begeleid door een schitterend reclamefilmpje van allerlei sporters die zich door weer en wind aan het afbeulen zijn. Een gevoel wat ik goed ken van vroeger. Fietsen en bergen klimmen met wind, regen, kou, sneeuw en hagel. Soms vervloekte ik de elementen, maar ‘at the end of the day’ voelde ik mij altijd fantastisch. Het gevoel dat het leven door je heen stroomt, dat je de wereld aan kunt en je super voelt. Geweldig gewoon.

Samen met vriend K. was ik ooit in Schotland om een weekje in de bergen te wandelen. De week begon met fantastisch weer maar het werd geleidelijk slechter en de laatste dagen viel er op de hoogste Munros sneeuw. Een Munro is een berg hoger dan 3000 voet. We hadden ons zelf voorgehouden niet te wijken voor het weer, hoe erg ook. De laatste dag waren we zwaar aan de beurt. We besloten ‘Doune Hill’ te beklimmen. Een ‘berg’ van 734 meter bij Loch Lomond. Niet erg hoog, maar in Schotland begin je vaak op zeeniveau en mede door de weersomstandigheden werd het een ronduit zware bergtocht. Halverwege de klim stak er een heftige storm op en tot de top werden we gegeseld door bizar harde wind en regen- en hagelbuien. Het was eigenlijk pure zelfkastijding. Maar ’s avonds in de pub met een pint en een pie was ons gevoel van tevredenheid en prestatie gewoon euforisch. Dat was in 1998. Op de foto’s hieronder staat K., volledige doorgeregend, te kleumen vlak bij de top en ik sta even in de luwte van een rots, om niet weggeblazen te worden.

Dat euforische gevoel was lang geleden. Een tijdje terug, vorig jaar denk ik, keek ik met nostalgie en jaloezie naar dat sportende volk in het Bever reclamefilmpje. Ik had het gevoel dat ik dat nooit meer zou meemaken. Ik voelde me oud, moe en uitgeput van het werken, van de files, van de niet aflatende druk om te presteren. Elke dag. Met het reizen er bij ook nog eens klokje rond. Niet normaal, iemand van 62 jaar die iedere dag 12 uur lang in de weer is voor zijn werk. 100% gekkenwerk. Het enige wat ik ’s avonds nog kon doen was een uurtje slapen na het eten, beetje TV kijken, muziekje luisteren en dan was het weer gedaan met de dag. Maar vorig jaar kwam de E-bike en die veranderde mijn leven belangrijk. Daar heb ik het uitgebreid over gehad. Het was een eerste stap in de goede richting. In de winter, ondanks mijn stoere verhalen hierboven, heb ik de fiets nauwelijks gebruikt en zakte ik weer een beetje in. In het aardedonker rijden met kou en regen is gewoon niet leuk. Toen diende Corona zich aan…

De eerste week van de beperkte lockdown-maatregelen werd ik steeds ‘raar’ wakker. In wat voor wereld zijn we terecht gekomen? Het voelde onzeker, bedreigend en beklemmend. Surrealistisch. Maar aan het einde van die week ebde de onrust wat weg en werd het gevoel anders. Het was ook zulk ongelofelijk mooi weer die week én de weken er na. Er daalde een rust over de wereld die we nooit eerder hadden gezien in ons land. De lucht werd intens blauw. Condensstrepen van vliegtuigen waren er niet meer en overal verschenen opeens vogels die mij nooit eerder waren opgevallen. De stilte werd hoorbaar. Wij, ons gezinnetje, prijzen ons (zeer!) gelukkig dat we allen nog dagelijks naar ons werk kunnen. Geen probleem want de wegen zijn nagenoeg leeg. Ik werk bijna gelukzalig alleen in mijn eigen kantoortje in Rotterdam en het enorme (verzamel-) kantoorpand is bijna leeg. Ik heb meer collega’s in mijn leven gehad dan me lief is en ik kan heel goed zonder ze. Bovendien is er e-mail, telefoon, Skype en noem het maar op. Ik hoop natuurlijk voor iedereen dat Corona snel voorbij is, maar ik vind het wel even heerlijk zo. Hieronder het parkeerterrein bij kantoor ongeveer drie weken geleden. Er is ruimte voor honderden auto's achter al deze kantoren. De zwarte Mercedes is mijn auto en de enige die er staat.

De nieuwe stilte en het prachtige weer motiveerde mij om ’s avonds het fietsen weer op te pakken. Ik moest even een drempel overwinnen, maar het genot van de E-bike was zo groot dat ik mij na een paar avonden alweer een ander mens ging voelen en genoot van het buiten zijn. Ik besloot elke avond te gaan fietsen. Geen gelul, naar buiten!

Met elke rit begon ik mij fitter te voelen. Het was, zeker in maart, steenkoud en als ik ging rijden was het maar een paar graden boven nul. Bovendien waaide het ook vaak keihard uit het noorden wat de gevoelstemperatuur nog verder deed zakken. Gewapend met handschoenen, lekker warm jasje en een sjaal beukte ik er elke avond op los. Niet alle dagen waren strakblauw. Op een avond werd ik overvallen door regenbuien en hagel. Toen ik thuiskwam dacht ik: “Yes, yes, yes!” Dat intense en tevreden gevoel, waarvan ik vorig jaar nog dacht het nooit meer mee te maken, dat was er weer! Geweldig. Ge-wel-dig. Het ideale fietsmoment is voor mij een half uur voor tot een half uur na zonsondergang. Dan is er nog voldoende licht en zijn al die mooi-weer wandelaars, hardlopers en ander rapalje weer van de straat. Dan heb ik de wereld voor mij alleen, zoals het hoort.

Eén van de fietsavonden was het glashelder. Steenkoud, maar er stond weinig wind. Ik was wat later gaan rijden en de zon was al onder. Rondom de plassen was het een leven van belang van rondvliegende en in het water spetterende vogels. Zo had ik het nog nooit gezien. De avondhemel was paars en oranje en ik ervoer een bijzondere sensatie van ‘het leven’ door mijn aderen stromen. Op een gegeven moment, in een leeg stuk polder, stegen er twee ganzen met luid gespetter en al ‘gakkend’ vanuit het water naast mij op. Ze vlogen even parallel en net zo snel als ik fietste. Wauw, het was een moment dat ik nooit meer vergeet. De spectaculair gekleurde hemel, die klapwiekende vogels vlak voor mij en het gevoel dat ik met ze mee vloog naar de horizon, als in een BBC-natuurdocumentaire. Fantastisch gewoon.

Tijdens mijn fietsrondjes heb ik altijd een smartphone op zak. Je weet maar niet wat je tegenkomt. Stel dat er een UFO landt en er stappen allemaal van die grappige groene kereltjes uit, dan baal je toch dat je dat niet kunt vastleggen. Ik heb een kleine selectie samengesteld van foto’s die ik heb gemaakt tijdens het avondfietsen. Allemaal binnen een straal van ongeveer 15 kilometer van ons huis in Gouda. Met name ten oosten van de stad en ten noorden bij de Reeuwijkse Plassen. Het is een schitterend en oud cultuurlandschap met dorpjes, boerderijen, plassen, graslanden en grote lege polders zonder windturbines en andere horizonvervuiling. Sinds het vliegverkeer op zijn gat ligt is de stilte ook immens geworden en zo zou het altijd moeten blijven. De fotootjes zijn ongeveer tot 1/3 verkleind en gemaakt met een iPhone 6S. Niet bepaald 'state of the art', maar het is een makkelijk en vooral licht apparaatje. Op de laatste paar foto’s is er toch een vliegtuig te zien met condensspoor. Dat zag er best wel mooi uit tegen die blauwe hemel. Het leek wel een gelanceerde raket. De ‘ster’ naast de condensstreep is Mars. Met een relatieve vochtigheid van minder dan 30% is die planeet heel goed met het blote oog te zien. De laatste foto is de Maan op de kleinste afstand van de aarde. Perigeum heet dat. Die foto heb ik als enige niet met een smartphone gemaakt maar met een Fuji HS-10, toen ik thuiskwam van één van mijn rondjes. 

De fotootjes staan hier: AVONDFIETSEN 2020

Inmiddels fiets ik nu al bijna twee maanden, iedere avond, zeven dagen in de week, geen dag uitgezonderd. Onlangs 53 kilometer gereden en dat is voorlopig wel een record denk ik. Ik gebruik op mijn QWIC E-bike bij voorkeur ondersteuningsniveau 2 of 3 van de 5 en rijd met een gemiddelde snelheid tussen de 25 en 30 kilometer per uur. Dat is qua weerstand en inspanning vergelijkbaar met gewoon fietsen, maar dan ga ik wel minimaal 10 kilometer per uur harder. Met tegenwind schakel ik één of twee niveaus bij, want dan wil ik het genot en voordeel van een E-bike uitbuiten. Daar heb ik hem voor aangeschaft. Mijn conditie is inmiddels van een andere orde geworden. Geweldig, wat een openbaring. Zo heeft Corona voor mij een tweede, alternatieve, betekenis gekregen en ervoor gezorgd dat ik het nu weer zeker weet: ‘Niemand is een binnenmens.’