FO**ING KOUD

Ik ben beslist geen klimaatontkenner. Lees mijn blogs maar terug over dit en aanverwante onderwerpen. De planeet warmt op, dat is een feit en daar is geen speld tussen te krijgen. Punt. Maar waarom heb ik elke winter dan toch het gevoel dat het kouder wordt? Nuances zijn op zijn plaats als we het over het klimaat hebben. De meeste mensen hebben weinig benul hoe de weermachinerie überhaupt werkt. Ik wel, op hobby-niveau. Af en toe schrijf ik er wat over omdat ik het een fascinerend en interessant onderwerp vindt. Vandaag een beetje historie en theorie rondom de Nederlandse winters en mijn vraag waar dat gevoel van mij toch vandaan komt dat de winters kouder worden.

De winter van 1963, de Elfstedentochten en de Siberische toestanden van vroeger weten de ouderen zich nog goed voor de geest te halen. Ze haastten zich die herinneringen met jongeren te delen. Met ouderen bedoel ik de generatie geboren na WO II t/m 1980 (De Babyboomers en Generatie X; ik hoor daar trouwens ook bij). Zij hebben grote verhalen uit hun jeugd over de strenge winters van toen. Helaas, het klopt allemaal niet. De KNMI verdeelt de koude winters in 'Extreem streng, Zeer Koud, Koud en Relatief Koud'. Na 1956 (Zeer Koud) en 1963 (Extreem streng), duurde het 16 jaar voor er weer een koude winter was. Geen enkele winter in die periode haalde de kwalificatiedrempel voor ‘koud’. Kwakkelwintertjes dus. Ons geheugen is zeer onbetrouwbaar blijkt maar weer eens. De meeste koude winters na 1950 waren in de jaren tachtig. Het zijn de winterse incidenten, zoals dit jaar, die zijn blijven hangen en groot zijn geworden in de herinnering. 

De kwaliteit van woningen na de oorlog tot in de jaren tachtig was rampzalig. Slecht verwarmde en slecht geïsoleerde tochtgaten met meestal één kolen- of gaskachel in de woonkamer. In de rest van het huis stonden de ijsbloemen op de ramen weet ik uit eigen ervaring. Piespot stijf bevroren onder onze bedjes 😂Pas in de jaren zeventig kwam de centrale verwarming op grote schaal in opkomst, mede dankzij de ontdekking van aardgas. De Nederlandse woningvoorraad was pas in de loop van de jaren 80 redelijk voorzien van centrale verwarming, waarna in de jaren 90 een CV-ketel en isolatie de standaard werd. 

De trend is tegenwoordig dat iedereen roept dat we nooit meer echte winters hebben in Nederland. Dat klopt óók niet helemaal met de werkelijkheid en verdient eveneens enige nuance. Echte koude winters volgens de KNMI-definities zijn er dus niet meer. De winters zijn gewoon tekort. Maar, vaker dan wij ons kunnen of willen herinneren, steekt de winter zijn hoofd boven het maaiveld uit in Nederland. Alleen niet zo ver en zeker niet zo lang als vroeger. Ik fotografeer normaliter elke winterse conditie en mijn fotoarchief is historisch zeer betrouwbaar. Het laat opvallend vaak zien dat koning winter zich zeer regelmatig heeft doen gelden tussen 1980 en nu, al was het soms maar even. Dit jaar was een prachtig voorbeeld. Desgevraagd aan AI: 'Ondanks de trend van zachtere winters door klimaatverandering, is een winter zonder enige vorm van sneeuw of vorst in Nederland zeer zeldzaam'. Hieronder onze straat op 5 januari jl. De ergste sneeuw moest nog komen...

Op 7 januari jl. was de dikte van het sneeuwdek bij ons (letterlijk in onze stad) de hoogste van West-Europa. Op zeeniveau natuurlijk. Eén dag ervoor kwamen vriend W. en zijn vrouw bij ons aan van een reis per huurauto van enkele weken door winters Europa. Zij wonen in Jakarta, dus zo'n wintertocht is dan extra bijzonder. Van Amsterdam door Noord-Duitsland, Polen, de Baltische staten en het zuiden van Finland. Zijn vrouw had mij 10 minuten van tevoren gebeld dat ze er bijna waren. Ik zag hun gehuurde Ford Focus in de verte door de sneeuw ploegen. Voor onze deur, voordat W. was uitgestapt, zei hij door het geopende raam dat ze nergens zoveel sneeuw hadden gezien op hun reis als bij ons in de straat. Echt waar 😀

 

Hieronder een foto van de winter van 2021. Heel Nederland ging even gebukt onder een korte maar serieuze winteropleving met grote schaatstochten ‘all over the place’. Alsof het vroeger was. Daaronder een foto van maart (!) 2018. Van de meeste winters vanaf 1980 heb ik wel winterse plaatjes. Mét sneeuw, soms ijs en zelfs enkele plassentochten met koek en zopie. 

2012 was één van de koudste winters van de afgelopen 50 jaar. Op 28 januari begon het te vriezen tot en met 13 februari. Het werd een van de meest intense koudeperiodes in Nederland sinds het begin van de metingen. In Lelystad werd het maar liefst -22,9°C en dat was meer dan 2 graden kouder dan 1963. Er was zelfs een echte en terechte Elfstedentocht-koorts: het ijs groeide zo hard dat de "Tocht der Tochten" bijna doorging. Het lukte allemaal net niet vanwege invallende sneeuwval. De Vereniging De Friesche Elf Steden besloot op 9 februari 2012 dat een veilige tocht niet mogelijk was. Aan de temperaturen lag het niet, echt jammer... Maar het is een opmerkelijk fenomeen, deze winter lijkt iedereen te zijn vergeten. Vreemd, zo lang is het ook weer niet geleden.

De Elfstedentocht gaan we voorlopig niet meer zien. Misschien wel nooit meer. Het is gewoon te warm geworden. Maar klimatologie is zo gecompliceerd dat voorspellen voor de lange termijn erg moeilijk is. Er zijn echter steeds meer aanwijzingen dat de Atlantische oceaanstroming (AMOC, Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie) deze eeuw flink kan verzwakken en dat dit in bepaalde scenario’s zelfs tot fors koudere winters in (Noord‑)West‑Europa kan leiden in de tweede helft van deze eeuw of kort daarna. Ik heb de AMOC in 2021 eerder besproken: Koolstofdioxide. Wat de AMOC veranderingen gaan brengen ga ik niet meer meemaken. Jammer, want erg interessant. 

Maar goed, de actuele stand van het klimaat is bekend. Het wordt gewoon warmer en dat tij gaat voorlopig niet keren. Luister niet naar wappies hierover. Luister sowieso niet naar wappies 😶 Ik ga hier niet verder in op de theoretische kant van de materie, maar wel op mijn persoonlijke klimaatbeleving, daar begon ik tenslotte mee. Die beleving is gebaseerd op ruim 13.000 kilometer fietsen gedurende de laatste jaren en in alle seizoenen. Mijn gevoel zegt dat onze wintermaanden erg onaangenaam koud zijn geworden. Kouder dan vroeger. De gemiddelde temperatuur kan het niet zijn, want die stijgt, dat weten we nu wel. Nee, het moet mijn beleving zijn. 

Omdat de Noordzee gedurende de laatste decennia veel warmer is geworden ten gevolgde van de globale opwarming, is de gemiddelde vochtigheidsgraad in onze atmosfeer ook toegenomen. De gemiddelde windkracht is ook gestegen. De combinatie van die twee hebben beide sterke invloed op de beleving van het weer. Benauwder een klammer in de zomer en onaangenamer in de winter. Met name in de winter zorgt die combinatie voor koud en soms zeer oncomfortabel weer. We hebben het over de gevoelstemperatuur en die blijkt gemiddeld te zijn gezakt sinds enkele jaren. Gevoelsmatig druist dat in tegen de dynamiek van een opwarmende aarde. 

We kennen het fenomeen allemaal: grauw vochtig en winderig weer bij een temperatuur van 2°C, dat voelt stukken kouder aan dan windstil weer bij vorst met een strakblauwe lucht en een zonnetje maar op de thermometer is het dan echt wel een stuk kouder! Het is allemaal geen nieuws, iedereen kent dit fenomeen. Maar dat die veranderende atmosfeer verklaart daarmee waarom die opwarming vaak helemaal niet zo aanvoelt en verleid sommigen te zeggen dat het wel meevalt met die opwarming. Niet dus. Het is ons velletje wat kouder aanvoelt.

Wind voert warmte van de huid sneller af, waardoor het kouder aanvoelt dan de werkelijke thermometerstand. Het afkoelende effect van vocht is ook een factor van belang. De gevoelstemperatuur is dus feitelijk ook een belangrijk aspect van ons historisch weer. 

Hoe kom ik nu op dit onderwerp? Dat zal ik vertellen. Aan het eind van de dag lag er gisteren een dun laagje natte sneeuw op de auto. Het was 3 graden zag ik op mijn telefoon, zie boven. Ik moest nog even een boodschapje doen met de fiets. Het waaide stevig en het was vochtig en ronduit steen- en steenkoud.  J. was gisteren jarig en ik moest aan haar verjaardag van 1989 denken. Het was de eerste keer dat wij samen die dag vierden. Wij waren een paar dagen naar Zuid-Limburg en o.a. op bezoek bij Thermae 2000 dat net geopend was. Het was voor ons gevoel gewoon zomer tijdens ons uitje. Ik heb het opgezocht en we zaten er niet veel naast. Op 27 maart 1989 tikte het kwik daar ruim 22 graden aan. In de zon is het dan echt wel zomers warm. Wat een verschil met de laatste dagen en dan begin je onwillekeurig te denken 'hoezo opwarming'? Zo krijg je een onderwerp om wat over te schrijven.

DE CORRESPONDENT

In augustus schreef ik in een blog mijn geopolitieke ‘manifest’ met de naam 'Europa II'. Het schrijven van dat verhaal was wel een hele grote broek om aan te trekken. Wat dacht ik wel? Zeker voor een jongen met zes klassen lagere school (vrij naar Rob Kemps in De slimste mens). Maar mijn aanmatiging werd gelukkig gelegitimeerd. Enerzijds omdat het blog überhaupt gelezen werd en anderzijds dat mijn manifest verrassend veel bijval kreeg. Dat was onverwacht maar echt wel leuk. Zeker als geëngageerde en ontwikkelde mensen met historisch en actueel besef reageren, waarvoor dank. Dan doe ik dit geschrijf toch niet helemaal voor niks. Link: EUROPA II

In het licht van de recente geopolitiek hierbij een korte video die voor een deel heel mooi aansluit bij mijn manifest. De afgelopen maanden begon ik mij meer en meer te ergeren aan de Nederlandse verslaggeving over de Amerikaanse politiek, met name met betrekking tot 'Agent Orange', u weet wel... Ik zag vorige week de onderstaande video uit januari van De Correspondent, het online onafhankelijk journalistiek platform. 

Mijn manifest en genoemde ergernis in ogenschouw genomen, is de inhoud van deze video uit mijn hart en, bijna letterlijk, uit mijn mond gegrepen. Met name vanaf 1:27. Iedereen in mijn omgeving herkent mijn gezeur hierover wel, want ik zeg dit letterlijk al maanden. Maar hulde voor De Correspondent voor deze glasheldere en duidelijke taal. Niet omfloerst, zo staan we er voor met allen...

14 MRT 2026 - NILS PETTER MOLVAER – LANTARENVENSTER, R'DAM

Het was ruim 11 jaar geleden dat we Nils Petter Molvaer, de Zweedse trompettist, mochten bewonderen op 22 november 2014. Eveneens in de arena van LantarenVenster (LV) én op de verjaardag van mijn zoon Stijn. Hij ging die dag niet mee want gaf er de voorkeur aan zijn verjaardag toch op een andere manier te vieren (lees: bier slempen met zijn maten). 

Deze keer waren we wederom met zijn drieën. Ik zei de gek en H. en R. Ik heb last van mijn rug en stapte iets eerder uit de auto om het loopje naar LV te verkorten. De rugpijn openbaart zich met name met lopen. Ik kom er in een ander blog op terug want het is wel een 'dingetje'. In de foyer liep ik C. tegen het lijf. Inmiddels ook een goede bekende vanwege onze tripjes naar de HiFi beurs in Veldhoven. Hij was met een vriend. Meer over Nils Pepper (grapje) en ons vorige concert vindt u hier: Nils Petter Molvaer - LantarenVenster 2014

Tsja. Ik ben bang dat ik kort ga zijn over het concert. Ik spreek uiteraard 100% voor mijzelf, maar ik vond het optreden ronduit saai. Nils kan erg mooi blazen, maar de bassist kwam niet veel verder dan elke seconde een snaar te laten plokken. De drummer deed zijn eigen dingetjes. Slechts twee keer kwam de band tot leven en werd het een pulserende eenheid. Dat laatste is voor mij de muzikale signatuur van Molvaer, maar dat is blijkbaar niet meer. Ik vond het allemaal te mager. Zeventig minuten muziek en een solo-toegiftje van Nils van een paar minuten… Gewoon te weinig ‘Bang for your buck’. De anderen liepen ook niet over van enthousiasme. C. vatte het mooi samen “het ging niet vliegen he?”. Precies, heel mooi samengevat. Prima muzikanten met een uitstekend potentieel, maar ze stegen gewoon niet op.

We zijn bezig om de draad van weleer op te pakken, zie mijn concerten-blog van een paar dagen terug. Dus luisteravonden met whisky en concerten met bier. Twee weken geleden muziekavond bij mij gehad en nu een concert. Het begin is er. In LV gaan we na elk concert nog evalueren met het genoemde biertje, praten we bij en luisteren we ook naar de topmuziek van de DJ…

'De DJ’ draait vaak fantastische muziek die bij ons vaak goed in de smaak valt. ‘Shazam’ hebben we altijd bij de hand, zeg maar. Ik maak meestal wel een praatje met hem. Hele vriendelijke man en inmiddels met pensioen begreep ik van hem. Hij vertelde wat over zijn vroegere werk in de muziek- en platen business en bij de Doelen muziekbibliotheek waar ik vroeger veel leende. We kwamen wederom met wat mooie muziekjes van hem thuis.

Vandaag eens even gezocht op internet of ik wat over onze DJ kon vinden. Wat blijkt, hij heeft een naam 😊: ‘Onno Post’. Van AI: Onno Post, bekend als dj Onno Paloma, is een veelzijdige Rotterdamse dj en huis-dj van LantarenVenster, bekend om zijn brede muziekkennis en eclectische sets. Hij draait diverse stijlen, waaronder jazz, boogie, afro, latin en soul, met een mix van vintage en actuele sounds en vaak te horen op het North Sea Jazz Festival. Leuk om hem wat beter te kunnen plaatsen. 

Al met al weer een fijne avond met vrienden. H. en R. weer bedankt voor het rijden. 

Nils Petter Molvær – trompet
Jo Berger Myhre – bas
Erland Dahlen – drums, sampling

DERTIENDUIZEND

Dit piepkorte berichtje is voor mijzelf. Een dagboek berichtje. Of beter, een ‘log’ zoals in een logboek voor het bijhouden van acties, gebeurtenissen en dergelijke. Vorige week verscheen, ongeveer na een half jaar, een nieuw duizendtal op mijn fietscomputer. Ondanks de wintermaanden, heb ik er toch weer 1000 kilometer bijgetrapt.
 

CONCERTEN – EEN UPDATE

In 2011 werden wij geïnspireerd door vriend R. om eens te inventariseren welke concerten wij zo door de jaren heen hadden bezocht. Dat was een erg leuk idee en dat project hebben we handen en voeten gegeven en onderling afgestemd. Uiteindelijk kwam ik op ongeveer 100 concerten die ik had bezocht vanaf 1973. Het werd hoog tijd om de lijst weer eens bij te werken. Vanaf 2008 werd ik daarbij voornamelijk geholpen door mijn eigen weblog met recensies van concerten of korte referenties daaraan. Uiteraard ook mijn agenda, apps. mailtjes, internet en AI. Ik zit nu op ± 150 concerten. Voor een beetje concertganger een lachertje: drie keer per jaar is eigenlijk bijna niks… maar wel overzichtelijk 😊

Nik Bärtsch Ronin - Lantarenvenster, Rotterdam - 2017

Net als bij de eerste versie staan de klassieke muziekconcerten, op een paar na, nog steeds niet op de lijst. Dat zijn er sowieso niet zo heel veel en ik weet de details niet meer. Jammer eigenlijk. Ook de vele optredens van ‘soosbandjes’ en stukjes van North Sea Jazz optredens heb ik genegeerd. Te weinig info en te fragmentarisch. Ik heb gekozen voor complete concerten door, meestal, professionele muzikanten. Uitzonderingen zijn er wel. Zo staan er een paar concerten van ‘Flexible Sound’ in de lijst, het koor waar mijn vrouw in zingt. Zij hebben met professionele muzikanten een paar keer de grote zaal van de Goudse Schouwburg en Theater Zuidplein gevuld. Een logistieke en muzikale prestatie van formaat. Ook mijn schoonzus heeft twee keer meegedaan aan het groot Meezingconcert in Tivoli en dat waren ook serieuze evenementen en die staan ook op het overzicht.

Flexible Sound & Maartje & Kine - Goudse Schouwburg - 2024

Zoon Stijn heeft ook veel opgetreden achter de piano. Maar altijd als amateur bij wijze van hobby of muziekstudent, nooit als vaste pianist. Pech, hij staat dus niet op mijn lijstje. Helaas liggen zijn muzikale activiteiten op dit moment stil vanwege het faillissement van zijn werkgever. De passie voor muziek is er gelukkig niet minder om en ik verwacht dat hij het piano spelen later weer oppakt. 

Stijn - Kunstbende - Grounds, Rotterdam - 2016

De laatste jaren werd onze passie en liefde voor muziek opgeschud en aangejaagd door Jaap. Wij hadden hem leren kennen in 2017. Hij bleek een erudiete gentleman en bevlogen door muziek en HiFi. Jaap werd een fijne vriend en was vaak initiator van luisteravonden maar zeker ook concerten. Jaap is er helaas niet meer en we missen hem natuurlijk enorm als persoon, maar ook als muzikale stimulans en spil. Na zijn overlijden kwam dat allemaal stil te liggen. Maar we gaan de draad weer oppakken. De eerste luisteravond hebben we achter de rug en over twee weken gaan we weer naar een concert!

Ik heb echter nog een vraag aan mijn lezers: tussen 1995 en 2003 heb ik maar één concert op mijn lijstje. Dat was het briljante concert van Gino Vanelli met het Metropole orkest tijdens North Sea Jazz in 2002. Verder niets… Dat Stijn in 1997 is geboren zal de reden wel zijn van deze minimale ‘score’. Maar dat ik in bijna zes jaar maar één liveoptreden heb bezocht, kan ik mij gewoon niet voorstellen. Mocht iemand zich een concert herinneren waar ik ben geweest in die periode, dan hoor ik het graag! 

Naschrift: mijn vrouw J. las mijn blog en zei dat wij samen met vrienden ooit naar Santana waren geweest. Ik kon mij daar niets van herinneren. Ze liep even naar onze zolder en kwam terug met een shirt van de Santana Milagro World Tour uit 1992. Gekocht destijds na het overeenkomstige concert in de Ahoy. Totaal vergeten. Het concert staat nota bene op YouTube; twee uur en drie kwartier non-stop muziek. Kom daar nog maar eens om.

Overigens, wie mijn concertlijstje wil hebben, laat het maar weten. Vanwege privacy publiceer ik het niet hier want (voor-) namen van vrienden en kennissen staan er op. Ik sta uiteraard open voor aanvullingen op de lijst, maar ook correcties, commentaar enzovoort. op. Omdat ik eigenlijk al die Amerikaanse ICT en cloud-dominantie zat ben, heb ik voor dit doel een nieuwe mailaccount gemaakt: stoneageimages@proton.me  

MIKE RATLEDGE – R.I.P.

Weliswaar zijn wij geen muzikanten, maar we hebben ons wel degelijk een muzikale identiteit eigen gemaakt. Met 'wij' bedoel ik heel nadrukkelijk vrienden H. en R., ondergetekende en een paar vrienden die helaas niet meer onder ons zijn. Wat wil je, meer dan een halve eeuw naar muziek luisteren en vele uren daarvan samen? Vooral toen we jong waren. In die beginjaren was luisteren naar bepaalde muziek bijna een dekmantel voor een veel 'ruimere' ervaring. We dompelden onze geesten regelmatig onder in een spirituele waas van fantastische en soms waanzinnige muziek. Een psychoactieve, bijna ayahuasca-achtige trip, maar dan zonder rare substanties. Ik durf de stelling wel aan dat de legendarische Britse band Soft Machine wat dat betreft onze muzikale en spirituele top vertegenwoordigde.

Soft Machine was een baanbrekende band, opgericht in 1966. Hun werk was totaal uniek met invloeden uit jazz, rock, klassiek en andere contemporaine stijlen. Soft Machine kende in de loop der tijd talloze bezettingen, met een indrukwekkende rij van, doorgaans, zeer begaafde muzikanten. De oprichters van de eerste incarnatie in 1966, waren Robert Wyatt, Kevin Ayers en Mike Ratledge. Wyatt is 81 jaar en al jaren niet meer muzikaal actief. Ayers is in 2013 overleden en ik lees juist dat Mike Ratledge ons op 5 februari jl. is ontvallen. Hij werd 81. Wij, de vrienden, hebben de oude garde én Ratledge nooit zien spelen, maar ik vind het niet meer dan gepast, uit dank en respect, om hier bij het heengaan van een belangrijke held uit onze jeugd stil te staan. Wat hebben deze mensen ons leven verrijkt! Luisteren naar Soft Machine is nog steeds genieten, maar soms moet ik ook een brok melancholie wegslikken. 

Soft Machine bestaat nog steeds, zij het dat de huidige muzikanten over het algemeen substantieel jonger zijn dan de oprichters. De band heette een tijdje Soft Machine Legacy maar sinds 2015 weer gewoon Soft Machine. Zoals gezegd hebben we de oorspronkelijke mannen nooit zien spelen. Maar de latere leden waren niet zelden ook legendarisch en we hebben het geluk gehad bij een optreden van 'Legacy' te zijn geweest in De Boerderij in Zoetermeer in 2011. Dat was hoog tijd én onwijs leuk. Goede muziek gespeeld door inmiddels best wel ouwe mannekes 👴😄.

Voor wie meer wil weten over Soft Machine is internet geduldig, maar ook mijn eigen brouwsel in zake deze Britse muzikanten is de moeite waard. Het plaatst de band en onze ervaringen in context: Soft Machine

FRANKENSTEIN

Ben ik een filmliefhebber? Ik denk het wel, maar niet monomaan want er zijn ook andere dingen in het leven. Maar zeker sinds de komst van Netflix is het kijken naar films of series voor mij bijna dagelijkse kost. Het is een echte hobby geworden. Als vrouwlief naar bed gaat pak ik mijn cinematografisch uurtje. In het verleden plaatste ik op mijn blog af en toe een recensie van een film of serie waar ik wat van vond. Niet vaak, want de media staan vol met recensies en wat zou ik daaraan toe moeten voegen? Voor mijzelf, voor later? Echt niet. Op een lijstje houd ik bij wat ik allemaal heb gezien in de bioscoop en op de streamingdiensten. Dat is voldoende voor mij. Het lijstje voorkomt vooral dat ik per ongeluk twee keer hetzelfde zie. Overigens, met ‘Film’ bedoel ik films én series. Beide volop te zien op de diverse streamingdiensten. 

Maar af en toe voel ik een besliste drang om een kijkervaring te delen. De laatste film waar ik wat over te melden had was ‘The Irishman’ uit 2020. Duidelijk dat het weer eens tijd werd voor een nieuwe recensie. Vriend K. is ook een filmliefhebber en wij geven elkaar vaak tips over films en series. Onlangs adviseerde hij mij ‘Voor de meisjes’ te kijken van Mike van Diem. Als tweede tip noemde hij de film ‘Frankenstein’ van regisseur Guillermo del Toro. Beide staan op Netflix. Uitzonderingen daargelaten, zitten we meestal op één lijn ten aanzien van de waardering van films en series. Zijn tips neem ik dus zeer serieus. De eerste film sprak mij qua verhaal aan en heb ik direct gekeken. Een juweel. Maar het gaat hier om die tweede film. Daar had ik eigenlijk weinig vertrouwen in. Een 'monsterfilm' leek mij wat te platvoers en ik heb echt helemaal niets met ‘fantasy’. Maar ik had K. beloofd een poging te wagen en dat legitimeerde mijn gewaagde kijkavontuur. Als ik het niets vond kon ik altijd nog uitwijken naar Lou Grant (inside running gag).

In de afgelopen jaren ben ik op enig moment begonnen recensies ‘in mijn hoofd’ te maken. Alsof ik ze zou opschrijven voor een filmtijdschrift. Het diende geen enkel doel anders dan mijzelf te vermaken als ik even niets te doen had. Bijvoorbeeld tijdens een fietstochtje, echt heel leuk. Ik verzon al doende een structurele manier zodat ik snel voor mijzelf inzichtelijk kreeg hoe goed ik de film of serie vond. Ik kwam uiteindelijk tot zeven onderwerpen waar ik wat van moest en moet vinden ten einde een compleet beeld te krijgen van een film of serie:

1. Verhaal / plot / authenticiteit / coherentie
2. Cast / acteren
3. Scene progressie (pacing) / ritme / timing
4. Camerawerk / fotografie
5. Score / soundtrack
6. Locaties
7. Special effects & overige

Regie en productie benoem ik nooit specifiek want de weerslag daarvan wordt weergegeven in de zeven punten. Ik doe deze ‘breinrecensies’ nu al een paar jaar. Erg leuk en bovendien goede hersengymnastiek. Hieronder probeer ik voor het eerst mijn systeem te gebruiken door een recensie op die manier uit te schrijven.  

Het verhaal van Frankenstein zou een klassieker moeten zijn. ‘Het monster van Frankenstein' kennen de meeste mensen als fenomeen of begrip wel, maar veel verder gaat die kennis meestal niet. De ouderen onder ons verwarren het soms met de Amerikaanse sitcom 'The Munsters' uit de jaren zestig met de goedaardige Herman Munster. Ik herinner mij zelfs een jongetje op de lagere school die zijn uiterlijk niet mee had en 'Herman Monster' werd genoemd; dus niet 'Munster'. Voor de duidelijkheid, ik hoor(de) bij de groep 'de meeste mensen'.

Ik heb eerst wat huiswerk gedaan. Mijn hemel, Frankenstein blijkt een van de meest bewerkte verhalen uit de filmgeschiedenis! Er zijn honderden versies van verschenen vanaf 1931 waarbij de laatste zo'n beetje het best gewaardeerd wordt. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van de Britse schrijfster Mary Shelley uit 1861. Het verhaal gaat over Dr. Victor Frankenstein, een briljante chirurg die de dood wil overwinnen door nieuw leven te creëren. In de verte is het verhaal blijkbaar gebaseerd op Prometheus, een figuur uit de Griekse mythologie. Ik moet dat eens nalezen. Het is een prikkelende fantasie. In het boek wordt beschreven dat Victor Frankenstein naar begraafplaatsen gaat en plekken waar lichamen worden ontleed om "onderdelen" te verzamelen voor zijn experimenten. Best wel bizar en er is veel meer over het verhaal te zeggen ‘than meets the eye’. Maar het gaat hier vooral om de film. Toen ik de trailer had bekeken was ik overtuigd van de fotografische briljantie, maar hoe zou ik omgaan met de geloofwaardigheid? Ik ging uiteraard kijken en dat pakte onverwacht anders uit…

1. Verhaal. De film is een bijna (!) geloofwaardige fantasie en doet me in zekere zin denken aan ‘2001: A Space Odyssey’. In dat meesterwerk scheert de fantasie rakelings langs de werkelijkheid. Schitterend gedaan destijds en dat lukt 'Frankenstein' tot op zekere hoogte ook. Het ‘format’ prikkelt in die zin de fantasie én de geest, ook de mijne. Het creëren van leven, we zitten er in deze tijdspanne niet ver vandaan denk ik, zeker technisch gezien. Het maakt Frankenstein ethisch relevant. Wat is dus de boodschap van deze film? Best lastig. Het spelen voor god lijkt altijd verkeerd uit te pakken en dat is blijkbaar ook de overeenkomst met het verhaal van Prometheus. In die zin is de film een waarschuwing. Denk in dat verband ook aan de film Oppenheimer maar zeker ook aan Artificial Intelligence… Meer mag ik nu niet delen en vertellen want er zijn vast lezers die de film nog willen zien. Ik geef het ronduit geweldige verhaal een 9,0.
2. Cast. Prachtig acteerwerk van Oscar Isaac die Dr. Frankenstein speelt en Jacob Elordi als 'het wezen'. Oscar Isaac is een echte ‘Mad Hatter’ en speelt een tikkie over de top, maar dat past heel goed bij het gehanteerde format. Charles Dance, de über Brit, speelt de vader van Victor met verve. Ook de vele andere acteurs vertolken hun rollen uitstekend. De jonge Frankenstein, gespeeld door Christian Convery is ook zo'n topper. De Deense acteur Lars Mikkelsen, de kapitein, zie ik altijd heel graag, maar hij schitterde hier niet bijzonder. Dat lag niet aan hem maar aan zijn wat magere rol. De diverse karakters vertonen verder weinig diepgang, zeg maar gerust geen. Het is inherent aan de keuze voor een spectaculaire visuele en flamboyante filmische stijl waardoor er weinig ruimte is voor gezever. Het is niet erg, in tegendeel... Een 8,5
3. Scene progressie. Ik bedoel daar mee het gekozen tempo en hoe dat tempo wordt uitgerold door de film. Dit onderdeel is voor mij essentieel en de film laat hier en daar wat schieten. Ik houd van een lineaire flow, een vloeiende verhaallijn. Liefst chronologisch. Flash backs? Rampzalig. Zeker als dat vaak en thematisch wordt toegepast... Het frustreert voor mij die natuurlijke flow en verpest de spanningsboog van elk narratief. Dan raak ik de draad kwijt of val ik in slaap. Onlangs zag ik ‘One Battle after Another’, een waanzinnig goeie film van 2 uur en 41 minuten. Ondanks dat de opening van de film een lange flashback is, heb ik daarna geen seconde gemist! Zo hoort het. Maar het zijn natuurlijk ook keuzes van scenarioschrijvers en regisseurs en niet iedereen zit hetzelfde in deze race. Terug naar onze film. Het middelste deel van Frankenstein had echt wat vlotter gekund. Dat verliep wat stroperig vond ik. Het gedoe met Lady Elisabeth Harlander ontging mij en daar zat ook weinig vaart in. Ik was even bang dat er een romantische 'tweak' aan het verhaal werd toegevoegd. Maar dat gebeurde gelukkig niet en zij bleek wel degelijk een inhoudelijke en symbolische rol te spelen door de menselijke maat in te brengen. Dat las ik elders en had ik toch even gemist, mijn fout😬. De ontknoping aan het einde van de film was, na 2,5 uur, wel wat abrupt vond ik. Dat had ik echt wat anders gedaan als ik het voor het zeggen had gehad. Een 6,5.
4. Camerawerk en fotografie. Ge-wel-dig! Een kunstwerk, niets aan toe te voegen. Een 10!
5. Score. Dat is dus niet de soundtrack maar uitsluitend de voor de film geschreven en gecomponeerde muziek. Soms minimalistisch, soms wat bombastisch, maar dat hoort ook bij het genre denk ik. Over de soundtrack verder niet veel te melden. De soundtrack is overigens alle muziek, de liedjes, soms gesproken tekst en dergelijke. Een 7,0. 
6. Locaties. Al dan niet met AI (CGI) geproduceerd, maar prachtig gedaan. Regelmatig moest ik aan 'Het Parfum' denken en dat is een groot compliment. De Gotische sfeer en grote landschappen werden gevonden in Engeland, Schotland en Canada. De straatbeelden van Edinburgh, het vastgevroren schip in het Arctische ijs, de interieurs van de huizen en paleizen, het zag er allemaal schitterend uit. Top. Een 9,0.
7. Special effects. Helemaal goed. Het tot leven gewekte wezen en alle 'medische' viezigheid, het gebouw wat in vlammen op gaat, enzovoort, prachtig. Kostuums en make-up, idem dito. Een 8,5.
   
   

Het ongewogen gemiddelde komt uit op 8,4 en dat vind ik een onverwacht hoge score. Mijn disclaimer is, en dat wil ik benadrukken, dat deze recensie 100% subjectief is. Er valt dus niet over te discussiëren. Er is geen waarheid, ja de mijne 😂. Stel dat ik een recensie zou publiceren in een of ander medium, dan zou ik de zeven punten uitschrijven in één verhaal voor de leesbaarheid en om te veel zakelijkheid te vermijden. Het moet wel leuk blijven en geen wetenschap.

Frankenstein is best een intelligente film en kent meer gezichten en lagen dan de vertelling 'an sich' en verdient zijn eigen exegese. Maar dat kan natuurlijk niet in een korte recensie en daar mogen andere cultuuranalisten hun best op gaan doen. Wellicht is dat in het verleden volop gedaan; misschien zijn er wel sociologen op het verhaal afgestudeerd. Ik had in ieder geval content genoeg voor deze recensie.

Met de film Frankenstein heb ik mogen ervaren dat het genre fantasy op een bepaalde manier nog nét kan voor mij. Het bruggetje van fantasie naar voorstelbare werkelijkheid moet wel stevig zijn, anders trek ik het niet. Volgens sommigen is deze film geen fantasy maar Science Fiction. Ook goed. Maar, hoe je het ook bekijkt, Frankenstein is absoluut concreter en inhoudelijker dan ik dacht en gewoon de moeite waard. Alleen de plaatjes bieden al ruimschoots voldoende reden om de film te gaan bekijken.