TOTAL ECLIPSE

Volgende week woensdag,12 augustus, zou mijn vader 103 jaar oud zijn geworden. Hij heeft de helft niet eens gehaald. Zijn overlijden hakte er destijds flink in en zijn geboorte- en sterfdatum zijn in mijn bewustzijn verankerd. Ik krijg altijd een klein schokje als ik één van die datums tegenkom, om welke reden dan ook. Onlangs had ik dat weer want ik las dat we volgende week, op 12 augustus dus, een totale zonsverduistering in Europa hebben! Ik had eerdere aankondigingen gemist anders, bedacht ik mij, hadden we wellicht die kant kunnen afreizen. Het is een schitterend natuurverschijnsel wat in onze regionen maar zelden voorkomt. 

INTRO

In Nederland was de laatste totale zonsverduistering op 3 mei 1715.  In Europa was de meest recente versie in 2015. ‘In Europa’ is eigenlijk een beetje onzin. De verduistering van toen was uitsluitend te zien op de Faeröereilanden en Spitsbergen en dus onzichtbaar én onbereikbaar voor 99% van de Europeanen. Nee, dan de totale zonsverduistering van 11 augustus 1999 in Noord-Frankrijk. Ik was daarbij, samen met vriend H. en we hadden daar één van de fascinerendste ervaringen van ons leven. Ik schreef er een uitgebreide blog over die ik hierna nog een keer publiceer. Eerst geef ik nog wat generieke informatie en daarna wat meer details over de komende eclipse(n). O ja, in het Nederlands gebruiken we soms ook de engelse term ‘Total Eclipse’. Dat is hetzelfde als een zonsverduistering. 

Als de maan vanaf de aarde gezien precies tussen de aarde en de zon staat en haar schijnbare diameter precies zo groot is als die van de zon, ontstaat er een totale zonsverduistering. Omdat de maan het directe zonlicht tegenhoudt, valt haar kernschaduw op een relatief klein stuk van het aardoppervlak. Het gebied van totale duisternis heet ‘totaliteit’. Het gebied er direct omheen wordt dan schemerig. Alleen waarnemers binnen die totaliteit kunnen een volledige zonsverduistering zien. Terwijl de maan verder langs haar baan beweegt, verplaatst ook haar schaduw zich in een baan over het aardoppervlak en eindigt de totale verduistering op een bepaalde plaats. De maan beweegt met een snelheid van ongeveer 3.400 km/u in haar baan om de aarde. Daardoor trekt de schaduw relatief snel over het aardoppervlak en duurt de totaliteit op één waarnemingsplaats meestal slechts enkele minuten. De precieze duur hangt af van de plaats op aarde en de afstand van de maan tot de aarde. Die afstand moet precies 'kloppen' anders is er geen volledige duisternis.

De plaats (of baan) waar de volledige zonsverduistering plaats vindt heet de ‘totaliteit’. Een totale zonsverduistering vindt uitsluitend plaats als de maan dicht genoeg bij de aarde is en het licht van de zon voor exact 100% is afgedekt. Zelfs bij 99% bedekking is het nog steeds verrassend licht is. Die 1% geeft nog steeds zo'n 1.000 tot 10.000 keer meer licht dan een volle maan. Het is vergelijkbaar met een zwaarbewolkte dag. Pas in de allerlaatste fractie van het verduisteringspercentage (het verschil tussen 99 en 100%) valt het felle zonlicht plotseling écht weg. Alsof er een knop wordt omgezet. Pas op dat specifieke moment verandert de dag ineens in nacht en wordt de zonnecorona (de gloeiende sfeer om de zon) zichtbaar met een solar brilletje en beleef je een echte totale zonsverduistering. Ik spreek uit ervaring.

2027

De volgende Total Eclipse is op 2 augustus 2027 en waarneembaar in het uiterste zuiden van Spanje of Noorden van Afrika. Spanje is de absolute ‘eclipse-hotspot' in dit decennium, ook letterlijk. Het is dan gewoon ondraaglijk heet in Andalusië met 35 tot 40 graden of meer tijdens de verduistering. De verduistering treedt midden op die dag op... Ik dacht eerst dat het misschien leuk was om de zonsverduistering daar mee te gaan meemaken. Maar die verzengende hitte trek ik niet en volgens mij is het gebied te klein voor alle bezoekers. In 1999 trok het fenomeen in Europa miljoenen kijkers hetgeen resulteerde in files die de heel dag voortduurden. We zijn 27 jaar verder en 27 jaar rijker. Dat wordt een gekkenhuis zonder weerga en mij niet gezien. Ik denk dat het blijft bij het koesteren van die unieke ervaring uit het verleden. Zo meteen meer daarover.

2026
De eclips van volgende week is echt een gouden kans voor velen. In Spanje, op een zomerdag van west naar oost. Niet te geloven eigenlijk want zeer toegankelijk. In Nederland en België is deze eclips nagenoeg onzichtbaar. Ongeveer 90% van de zonneschijf wordt door de maan bedekt en daarmee is de zonsverduistering bijna onzichtbaar. De maximale verduistering in Nederlandse tijd is 12 aug om 19:46:06 uur. Maar ik ga natuurlijk wel even kijken.

De rode stippellijn die midden in de baan door Spanje loopt vertegenwoordigt de totaliteit, de volledige duisternis dus. Een volledige zonsverduistering meemaken? Dan moet je écht naar zo'n totaliteit afreizen.

Dat laatste heb ik, samen met vriend H. in 1999 gedaan. Naar aanleiding van de vorige ‘zogenaamde’ zonsverduistering van 2015, heb ik in dat jaar een blog geschreven over de Eclipse van 2015 én een verslag van ons avontuur in 1999. In dat jaar bestond mijn blog nog niet. Het is nu 27 jaar geleden en ik vind het leuk, relevant en zeker de moeite waard om het nog een keer op te rakelen want het was echt zeer, zeer bijzonder. Ik heb de tekst hier en daar een beetje aangepast, de foto’s opnieuw geplaatst (nu zijn ze scherp), maar verder is het voor het grootste deel een herhaling van zetten. Komt-ie:

2015 
Zonsverduistering 20 maart 2015. Laat me niet lachen zeg. Heel Nederland in rep en roer. Interviews met astronomen, journalisten bij sterrenwachten, gedoe met brilletjes en oogartsen op TV met goedbedoelde waarschuwingen. Ik zat ernaar te kijken en wist allang dat het helemaal niks zou gaan worden. Ik volg de NASA en ESA een beetje en ook de KNMI had al twee dagen daarvoor op haar website gewaarschuwd. Het zou bewolkt worden en we zouden er in Nederland nagenoeg niets van meekrijgen. Zelfs met een heldere hemel zou de lichtafval nauwelijks merkbaar zijn geweest. De zonsverduistering van deze week was gewoon te ver weg. Ongeveer 1500 kilometer hemelsbreed. (Mijn vrouw had trouwens geluk. Zij zag door een grijzig gaatje in het wolkendek heel even de zon die al voor een deel bedekt was door de maan. De wolken werkten als een beschermend brilletje.

1999
De verduistering van 1999 in centraal Europa was slechts 200 km bij ons vandaan en in feite om de hoek. Daar was ik met vriend H. bij en dat was beslist een unieke ervaring zal ik u vertellen! De zonsverduistering van 1999 trok een lange strakke baan over, onder andere, Noord Frankrijk. Voor Nederlanders (en Fransen en Belgen) was het dé uitgelezen plek om dit unieke natuurfenomeen mee te maken. H. en ik besloten ook te gaan. We kozen om richting Amiens in Normandië te rijden en ergens een verlaten plek in het boerenland te zoeken. Precies in het hart van de eclips, want buiten die smalle strook zie je geen zonsverduistering hadden we gelezen! Wij gingen het allemaal meemaken. 

Zo gezegd, zo gedaan. Zonder navigatie trouwens, die was er nog niet maar wel met een uitdraai van internet met details. Internet hadden we blijkbaar al.

De heenreis ging soepeltjes en na ruim vier uur, rond een uur of elf, zaten we in onze klapstoeltjes in een verlaten akkerland. Biertje en ‘solar’ brilletje er bij. Wij zaten echt eerste rij! 

We zagen nog wat andere slimmerikken in de verte en verder was het zeer rustig. Het was sowieso een prachtige omgeving. Maar... het weer kon nog roet in het eten gooien. Het was weliswaar heerlijk zomerweer maar het wolkendek bedekte ongeveer 50% van de hemel. Dat zou nog flink spannend gaan worden! Het begin van de verduistering begon iets na elf uur en zou duren tot kwart voor twee. De echte verduistering, de ‘totaliteit’, zou dan ongeveer twee minuten duren rond 13:00 uur. De spanning steeg...

Het is inmiddels bijna vijftien jaar geleden, maar ik herinner mij het nog heel goed. Aanvankelijk merkte je weinig van het hele gebeuren, maar naarmate de totaliteit naderde ging het geleidelijk aan wat meer schemeren. We hadden onwijs geluk want de wolken verdwenen langzaam maar zeker...

Toen, inderdaad rond één uur, werd het opvallend stil. De vogels verstomden, er stak een koel briesje op en aan de horizon begon het zowel in het noorden als in het zuiden te gloren. Wat een bizarre en prachtige sfeer! Toen, plotseling, ging het licht uit! Letterlijk. Klik! Gedurende die bijna twee minuten was het werkelijk even aardedonker en het werd direct voelbaar kouder. Aan de beide horizonten was nog wat oranje schijnsel te zien. Echt waanzinnig, wat een fenomeen! Twee minuten later deed Onze Lieve Heer het licht weer aan. Klik, en er was licht. ‘Flippen’ was dat, zoals we vroeger zeiden. Een ervaring die eigenlijk niet te beschrijven valt. Een ‘mind bending event’ die je even heel erg stil en klein maakt, zelfs emotioneel en, weten we nu, een leven lang blijft hangen. 

Helemaal onder de indruk praatten we nog wat na op onze stoeltjes met een biertje er bij. Al snel scheen de zon weer volop en was de Franse hoogzomer weer helemaal terug. Een hele vreemde overgang. Na een uur of zo vonden we het welletjes en besloten we naar huis te gaan. Het zal een uur of drie in de middag zijn geweest. H. moest geloof ik om zeven uur thuis zijn voor iets. Dat moest wel lukken... Om niet al te langdradig te worden: we waren om middernacht thuis… Half Nederland, Frankrijk en België was op pad gegaan om de verduistering mee te maken en dat hebben we geweten. De langste file van ons leven. Achteraf bleek dat we de beste plek in Europa hadden uitgekozen want het was bijna overal bewolkt geweest. Veel mensen waren naar de Ardennen en de Eifel afgereisd en kregen te maken met somber weer en regenbuien, waardoor de unieke ervaring in het water viel. Letterlijk. Wat hadden wij een geluk gehad!

Eenmaal thuis was iedereen die ik kende ook vreselijk enthousiast over de verduistering en hoe prachtig het wel niet was geweest. "O, zijn jullie naar Frankrijk geweest om te kijken? Mooi he?". Die onnozele zielen dachten werkelijk dat ze ook een zonsverduistering hadden gezien. Niet dus, absoluut niet. Alleen de ‘totaliteit’ is een echte total eclipse. Dan gaat het licht gewoon HE-LE-MAAL uit! We hadden gelukkig niet voor niets zeven uur in de file gestaan, haha. 

THE CIRCLE OF LIFE

Katten en poezen, gezelschapsdieren noemt men hen wel. Poezen zijn, strikt gezien, de vrouwtjes. Ik gebruik hierna kat en poes door elkaar als verzamelnaam voor beide geslachten. In de spreektaal neemt men het ook niet zo nauw. Gezelschapsdier is een erg goede naam vind ik, want dat is precies wat katten zijn. Meestal... Als ik aan alle katten denk die ons leven hebben verrijkt dan kom ik al snel op meer dan tien. Onze zoon Stijn weet niet beter dan dat er vanaf zijn geboorte een ‘furry animal’ met hem speelt of tegen hem aan ligt te slapen. Mensen die niet zijn opgegroeid met katten en honden of andere min of meer intelligente dieren, begrijpen niet de onvoorwaardelijke band die dieren met hun huisgenoten kunnen opbouwen. Een kennis van ons heeft onlangs afscheid moeten nemen van zijn papegaai die 38 jaar bij hem was. De man is ontroostbaar. Net als bij mensen hebben ontwikkelde dieren een volledig eigen gedrag en karakter. Zo ontwikkel je met het ene dier een betere of intensere band dan met de andere. Je hebt leuke katten, schattige hondjes, bozige poezen en chagrijnige kefhondjes. De variaties zijn eindeloos.

Huisdieren brengen vermaak, gezelligheid en dergelijke maar vragen ook aandacht en zorg. Een kat wordt gemiddeld een jaar of zestien, zeventien, soms wat ouder. Dus een kattenmens zal meerdere malen in zijn leven afscheid moeten nemen van zijn geliefde dier. Dat is geen kattenpies om maar een relevante uitdrukking te gebruiken. In december 2006 namen we afscheid van Motek, J.'s eerste kat. We waren dagenlang van slag. Daarna kwamen Sjoerdje en een jaar later haar dochter Lapje. Ik leg hierna uit hoe en wat. Sjoerdje overleed in 2023 en gisteren hebben we Lapje in laten slapen. We zijn zo ontzettend verdrietig, niet normaal.

Lapje werd geboren op 15 juli 2007. Haar negentiende verjaardag kwam dus al aardig in beeld. Een respectabele leeftijd voor een kat. De moeder van Lapje was Sjoerdje, die ik net noemde. Een beetje vreemde naam voor een damespoes. Stijn had van ons een kitten gekregen die onze tandarts, een goede bekende, nog ‘over’ had uit een nestje. Stijn stond erop dat het poesje Sjoerdje moest heten. Dat het een vrouwtje was kon hem niet schelen. Hij vond het gewoon een leuke naam. Sjoerdje was een beetje een chagrijnig beestje. De term gezelschapsdier was op haar maar matig van toepassing. Ze liet zich vaak niet zien en zat alleen af en toe bij J. op schoot. Nooit bij mij. Aaien of oppakken was er niet bij. Toen ze een jaar oud was werd ze krols. We zaten nog niet te wachten op een huis vol kittens, maar de natuur was onverbiddelijk en dreef vele opgewonden katers naar ons huis. Ongelofelijk, van heinde en ver kwamen ze en Sjoerdje wilde nog maar één ding en dat was naar buiten. We probeerden het te voorkomen maar we trokken aan het kortste einde. Ruim twee maanden later beviel ze van vijf kleintjes op Stijn’s bed met J. ernaast als vroedvrouw. Er kwamen drie zwart-met-witte kittens tevoorschijn en een schildpadkatje. J. dacht dat het klaar was, maar toen kwam er, enigszins verlaat, nog een nattig wit, geel en bruin plokje haar tevoorschijn. Lapje was geboren.

Lapje was, dat zal geen verrassing zijn, een lapjeskat. Waarschijnlijk was Florian daar mede debet aan. Florian was de bijzonder leuke en rode buurkater. Onwijs lief en onwijs dom. Een nest kan meerdere vaders hebben en dat verklaart waarom kittens uit hetzelfde nest verschillende vachtjes kunnen hebben. Een lapjeskat is dus ook geen kattenras. Die ‘titel’ verwijst alleen naar het kleurpatroon van de vacht. Te weten, wit, zwart en oranje. De meeste lapjeskatten zijn vrouwtjes. Dit komt door de bijzondere genetica. De kleuren zwart en oranje zijn gekoppeld aan het X-chromosoom. Vrouwtjes hebben twee X-chromosomen, waardoor beide kleuren zichtbaar kunnen zijn. Mannetjes met zo’n mooi vachtje zijn zeldzaam. In het Engels noemt men een lapjeskat een Calico cat, afgeleid van de bruinige stof ‘calico’ uit de stad Calicut in het zuidwesten van India. Ik ben er nota bene ooit geweest. Toen Lapje een keer door de woonkamer liep en RH bij ons op bezoek was zei hij: “Kijk nou, een wandelend kunstwerkje”. Precies, dat vonden wij ook. 

De vier andere poesjes waren na een paar maanden geadopteerd. Stijn wilde Lapje per se houden. Ze werden onafscheidelijk. Waar Stijn was, daar was Lapje. Heel aandoenlijk. Gelukkig kon Lapje het goed met Stijn vinden want moeder en dochter poes lagen altijd in de clinch met elkaar. Sjoerdje overleed op 3 juli 2023 en vanaf dat moment was er rust in huis, zonder de dagelijkse schermutselingen tussen de dames.

Stijn maakte tijdens en ten behoeve van zijn muziekopleiding een eigen CD met de naam ‘Solstice’ (zonnewende). Het eerste en prachtige nummer heet ‘Calico’, het was een mooie ode aan zijn poes. Een opmerkelijk gedragen stuk muziek eigenlijk. Het past goed bij onze actuele stemming.

Toen Stijn uit huis ging en Sjoerdje wat later overleed, bleef Lapje over met ons. Lapje leek geen enkele moeite te hebben met de veranderingen in ons gezin. We hebben haar ook nooit zien zoeken naar haar moeder. Katten zijn meesters in het aanpassen en gedijen overal.

Lapje was wel een bijzondere kat. Lomp bijvoorbeeld. Wel eens een kat meegemaakt die struikelt of zijn kop stoot tegen een tafelpoot? We moesten altijd erg lachen om die klunzigheid. Lapje was ook wel een enigszins neurotisch beestje. Bij Stijn ging Lapje liggen, bij mij nooit. Ze ging altijd naast mij zitten en om de minuut over mij heen lopen en klimmen en ging dan weer naast mij zitten. Deze procedure deed ze dan liefst een keer of twintig of dertig achter elkaar 😂. Oersterk en gezond beest, dat zeker. Behalve laten ‘chippen’ en steriliseren zijn we nooit naar de dokter geweest met Lapje. Was ze een intelligente poes? Mmm... laten we zeggen dat ze ‘talig’ was. Ze begreep precies wat wij bedoelden als we haar toespraken. Echt heel precies. Maar dan wel op de Oost-Indische manier. Een manier die door katten tot kunst is verheven. Lapje was ook een beetje een hond. J. liep iedere avond samen met Lapje een rondje door de wijk. Zonder riempje uiteraard. Schattig vond ik dat. O ja, dat mag ik niet vergeten, het was ook een ontzettend lieve poes! We hebben haar nooit zien blazen of uithalen. Overigens, communicatie tussen mens en kat is wederkerig. Na enige tijd 'wennen' begrijpen we elkaar. De kat leert wat van onze taal en wij van de houding en verbaal en non verbaal gedrag van onze kat. Voor mensen zonder dieren onbegrijpelijke fenomenen.

De laatste jaren was Lapje niet bij mij weg te slaan. Vooral ’s avonds als ik nog even TV ging ‘streamen’. Eerst voltrok zich het zit-loop-klim ritueel, zoals net beschreven. Daarna ging ze op de leuning van de bank zitten, mij afwachtend aankijkend. Dan gaf ze een miauw waarna ze langdurig geaaid en aangehaald wilde worden. Als dat allemaal naar wens was verlopen ging ze tevreden op haar kussen slapen. Ach, ik zal dat ritueel erg missen. We zullen haar alle drie ontzettend missen 

Lapje werd slechter en de kwaliteit van haar leven nam snel af. Ze raakte in de war, wist soms niet meer waar ze was, werd doof en stond soms radeloos te schreeuwen midden in de kamer. Ze werd ook steeds strammer en het gewone bewegen werd zichtbaar pijnlijk. Eten en drinken werd een toenemende strijd. Het ging niet meer op deze manier. We overlegden met elkaar en met de dierenarts. We besloten dat zij, een ontzettend aardige en empathische vrouw, bij ons thuis euthanasie op Lapje zou plegen. Een beslissing waar we best een tijd over hebben nagedacht. Het is hartverscheurend te beslissen over leven en dood bij zo’n lief en goedgelovig beestje. Maar we werden bevestigd in onze keuze door de dierenarts. Het is beter op tijd in te grijpen en het dier een waardig einde te geven. Gelukkig ging het heel goed. Ze kreeg een eerste prikje en viel snel en vredig in slaap op haar eigen kussen. J. zat naast haar en aaide haar zachtjes. Na het tweede prikje was het snel afgelopen. Ze lag er vredig bij, alsof ze lag te slapen...

Een paar uur later kwamen Stijn en schoondochter M. bij ons eten. Stijn met een behuild gezicht maar hij hield zich goed en hield zijn tranen in. Dat hoefde natuurlijk helemaal niet, maar dat is voor ieder verschillend. Ach, ach, zijn Lapje was er niet meer. Het diertje heeft ons leven bijna 19 jaar zonder voorbehoud zoveel gebracht en verrijkt. Wat een verlies 😭Rust zacht Lapje.

Voor sommige mensen zijn emoties rondom katten en honden en dergelijke allemaal misschien wat overdreven. Toegegeven, dieren zijn geen mensen, maar het hakt er flink in als je huisdier, je huisgenootje, na vele jaren niet meer bij je is. Ga maar na, zeker katten zijn bijna twee decennia je huisgenoot. Het is stil en leeg in huis als je beestje er niet meer is. We worden ouder en de ‘bijvangst’ bij het verlies van je huisdier is dat je je nog meer realiseert dat we maar tijdelijk op dit ondermaanse zijn. 

It's the circle of life

And it moves us all

 

GORÉE

Marcus Miller is een jazzmuzikant en componist waar ik al vele jaren een groot fan van ben. Hij werd als jonge bassist ontdekt door Miles Davis. Marcus speelde in Miles’ band en werd van lieverlee één van de belangrijkste jazzmuzikanten en bassisten van deze tijd. Inmiddels is Miller 66 jaar. Ik heb hem diverse keren zien spelen. Op één van zijn albums, Renaissance uit 2012, staat een nummer met de titel ‘Gorée’. Het is de naam van een eilandje voor de kust van Senegal. Op het nummer excelleert Marcus op Bas Klarinet, zijn tweede instrument. Gorée werd één van zijn ‘signature songs’ tijdens liveoptredens. Regelmatig vroeg ik mij af of ‘Gorée’ iets te maken had met Goeree-Overflakkee. Ik vergat het altijd op te zoeken. Ik vermoedde dat er een connectie was vanwege de Nederlandse koloniale activiteiten langs de kust van West-Afrika in voorbije eeuwen. Dat kon haast niet anders.

Marcus bezocht Gorée in 2012. Hij vertelt er steevast over voordat hij en zijn band het gelijknamige nummer ten gehore brengen. Het eilandje was ooit een min of meer belangrijke ‘hub’ tijdens de Trans-Atlantische slavenhandel. Voordat de slaven verscheept werden verbleven ze een tijd op Gorée onder mensonterende omstandigheden. Daarna, moesten ze door 'La Porte De Non Retour'. Zodra ze door die deur geketend aan boord van het slavenschip gingen, eindigde hun leven op het continent van hun geboorte. Het was het begin van de vreselijke reis naar Amerika,'The Middle Passage', naar een nieuw leven van onderdrukking. Het bezoek werd een zeer indringende en bepalende ervaring voor Marcus, juist vanwege zijn Afro-Amerikaanse roots. Het inspireerde hem om een nummer te wijden aan het eilandje. Het Huis van de Slaven (Maison des Esclaves) is UNESCO werelderfgoed en is een symbool van de Trans-Atlantische slavenhandel geworden. Marcus’ aandacht voor deze geschiedenis en de concerten die hij destijds in Senegal gaf, bracht hem een door de UNESCO uitgereikte titel van ‘Kunstenaar voor de Vrede’. Een titel die hij tot op de dag van vandaag eer aandoet en verdient. Hij schijnt een bescheiden, empathisch en sympathiek mens te zijn. Voor zulke mensen heb ik altijd een zwak. De volgende illustraties spreken voor zich waarbij de onderste de beruchte deur 'of no return' laat zien. 

Voormalig president Obama en zijn vrouw Michelle hebben Gorée een jaar later ook bezocht en er zijn diverse foto's waarin Barack in die bewuste deuropening te zien is. Er is ook over gepubliceerd op de website van het Witte Huis. Dit is Michelle's verhaal: Obama's Gorée 2013

Afgelopen paasweekend waren we bij mijn lieve zuster A. Ze woont in Hellevoetsluis en heeft drie weken geleden een nieuwe heup gekregen. Na de operatie in Rijswijk brachten wij haar voor revalidatie naar een buurtzorgclub op het Noordereiland in Rotterdam. Ruim een week later hebben we ze weer opgehaald en naar huis gebracht. Ze herstelt onwaarschijnlijk voorspoedig en loopt binnenshuis al zonder stokken! 

Mijn zussie is vrijgezel en we wilden we haar natuurlijk niet alleen laten tijdens de Pasen. We spraken een brunch bij haar thuis af op eerste paasdag, waarbij wij zouden zorgen voor de innerlijke mens. Zo gezegd zo gedaan. Na de brunch zouden we ook nog een autoritje maken om er ‘even uit te zijn’. Het was schitterend weer dus dat zat allemaal mee. Mijn zus had een tochtje naar de bollenstreek bedacht. “De Bollenstreek?”. Waar had zij het nou over? Dat er meer Bollenstreken bestaan dan die bij Lisse en omgeving, wist ik wel. Maar dat Goeree-Overflakkee daar ook bij hoort, dat was mij en J. totaal onbekend. Ondanks meerdere pogingen is het ons nooit gelukt de bollenvelden bij Lisse in bloei te zien. We strandden steeds in eindeloze files. Het ritje naar 'Flakkee' was dus een heel erg goed idee. Of de bollen al in bloei stonden moesten we maar afwachten. Spannend!

Goeree-Overflakkee is een Zuid-Hollands eiland. Geen Zeeland dus, wat veel mensen denken. Vanuit Hellevoetsluis hoef je alleen maar het Haringvliet over te steken via de gelijknamige dam en sluizen. Ik vond het eiland, van wat we zagen, opvallend mooi. Het lijkt of je toch in een wat rustiger wereld bent terecht gekomen als je zelf in de Randstad woont. In het midden van het eiland ligt het dorp Melissant. Volgens zuslief een één van de uitvalsbasissen om de bollenvelden te bewonderen. De meeste waren nog niet in bloei, maar we vonden een paar schitterende velden met tulpen waar de kleuren echt vanaf knalden. Hier moeten we binnenkort nog maar eens naar toe want de massa komt hier niet. Echt heel mooi en zo hadden we een geweldige eerste paasdag.

De vraag die ik ooit had over de connectie Gorée en Goeree kwam weer boven drijven. Ik besloot dat thuis op mijn gemak eens op te zoeken. Google Gemini is op dit moment mijn favoriete AI:

Nederlandse koloniale activiteiten in Senegal vonden voornamelijk plaats in de 17e eeuw, met de focus op het eiland Gorée, dat vanaf begin 17e eeuw tot 1663 en kortstondig in 1664 in handen was van de West-Indische Compagnie (WIC). Nederland veroverde het op de Portugezen en de forten werden gebruikt voor de handel, waaronder slavenhandel, voordat het in 1677 definitief aan de Fransen werd afgestaan. 

Het kon inderdaad bijna niet anders. Aan het stadje Goedereede dankt het eiland de naam Goeree. Een "goede rede" was een goede haven. De Nederlanders vernoemden het Senegalese eiland naar Goeree vanwege de goede ligging. Een andere connectie, daar komt Marcus Miller in beeld, is dat er ook vanuit Goeree-Overflakkee schepen naar West-Afrika vertrokken voor de slavenhandel. Goeree wordt vooral genoemd als een vertrekpunt voor schepen die vanuit West-Afrika slaven vervoerden naar Noord-Amerika. De associatie dat de zeelieden van Goeree-Overflakkee eigenlijk aan de wieg van blues en jazz stonden is misschien wat erg ver gezocht, maar toch… Voor dit blog is de cirkel dan wel rond 😄

Ik heb de samengevatte historie van de Trans-Atlantische slavenhandel eerder behandeld: Afrika (Hoofdstukje 3). Desgewenst voor wat meer context bij dit blogje. Let wel op, het is een geschiedkundig correct en relevant verhaal want de feiten staan soms haaks op de heden ten dage maatschappelijk gewenste opvattingen over het onderwerp. Ik heb daar echter geen boodschap aan als 'recensent van het leven'. Sic factum est.

FO**ING KOUD

Ik ben beslist geen klimaatontkenner. Lees mijn blogs maar terug over dit en aanverwante onderwerpen. De planeet warmt op, dat is een feit en daar is geen speld tussen te krijgen. Punt. De meeste mensen hebben maar weinig benul hoe de weermachinerie eigenlijk werkt. Ik wel, op hobby-niveau welteverstaan. Af en toe schrijf ik er wat over omdat ik het een fascinerend en interessant onderwerp vindt. Vandaag een beetje historie en theorie rondom de Nederlandse winters en mijn vraag waar dat gevoel van mij toch vandaan komt dat die winters elk jaar een klein beetje kouder worden.

De winter van 1963, de Elfstedentochten en de Siberische toestanden van vroeger weten de ouderen zich nog goed voor de geest te halen. Ze haastten zich die herinneringen met jongeren te delen. Met ouderen bedoel ik de generatie geboren na WO II t/m 1980 (De Babyboomers en Generatie X; ik hoor daar trouwens ook bij). Zij hebben grote verhalen uit hun jeugd over de strenge winters van toen. Helaas, het klopt allemaal niet. De KNMI verdeelt de koude winters in 'Extreem streng, Zeer Koud, Koud en Relatief Koud'. Na 1956 (Zeer Koud) en 1963 (Extreem streng), duurde het 16 jaar voor er weer een koude winter was. Geen enkele winter in die periode haalde de kwalificatiedrempel voor ‘koud’. Kwakkelwintertjes dus. Ons geheugen is zeer onbetrouwbaar blijkt maar weer eens. De meeste koude winters na 1950 waren in de jaren tachtig. Het zijn de winterse incidenten, zoals dit jaar, die zijn blijven hangen en groot zijn geworden in de herinnering. 

De kwaliteit van woningen na de oorlog tot in de jaren tachtig was rampzalig. Slecht verwarmde en slecht geïsoleerde tochtgaten met meestal één kolen- of gaskachel in de woonkamer. In de rest van het huis stonden de ijsbloemen op de ramen weet ik uit eigen ervaring. Piespot stijf bevroren onder onze bedjes 😂Pas in de jaren zeventig kwam de centrale verwarming op grote schaal in opkomst, dankzij de ontdekking van aardgas. De Nederlandse woningvoorraad was pas in de loop van de jaren 80 redelijk voorzien van centrale verwarming, waarna in de jaren 90 een CV-ketel en woningisolatie de standaard werd. 

De trend is tegenwoordig dat iedereen roept dat we nooit meer echte winters hebben in Nederland. We papegaaien elkaar allemaal na. Ik niet 😊Want de stelling strookt óók niet helemaal met de werkelijkheid. Echte koude winters volgens de KNMI-definities zijn er dus niet meer. De winters zijn gewoon tekort. Maar, vaker dan wij ons kunnen of willen herinneren, steekt de winter zijn hoofd boven het maaiveld uit in Nederland. Alleen niet zo ver en zeker niet zo lang als vroeger. Ik fotografeer normaliter elke winterse conditie en mijn fotoarchief is historisch zeer betrouwbaar. Het laat opvallend vaak zien dat koning winter zich zeer regelmatig heeft doen gelden tussen 1980 en nu, al was het soms maar even. Dit jaar was een prachtig voorbeeld. Desgevraagd aan AI: 'Ondanks de trend van zachtere winters door klimaatverandering, is een winter zonder enige vorm van sneeuw of vorst in Nederland zeer zeldzaam'. Hieronder onze straat op 5 januari jl. De ergste sneeuw moest nog komen...

Op 7 januari jl. was de dikte van het sneeuwdek op zeeniveau bij ons de hoogste van West-Europa. Eén dag ervoor kwamen vriend W. en zijn vrouw bij ons aan van een reis per huurauto van enkele weken door winters Europa. Zij wonen in Jakarta, dus zo'n wintertocht is dan extra bijzonder. Van Amsterdam door Noord-Duitsland, Polen, de Baltische staten en het zuiden van Finland. Zijn vrouw had mij 10 minuten van tevoren gebeld dat ze er bijna waren. Ik liep naar buiten en zag hun gehuurde Ford Focus in de verte zich door de sneeuw ploegen. Voor onze deur, voordat W. was uitgestapt, zei hij door het geopende raam dat ze nergens zoveel sneeuw hadden gezien op hun reis als bij ons in de straat. Echt waar 😀

 

Hieronder een foto van de winter van 2021. Heel Nederland ging even gebukt onder een korte maar serieuze winteropleving met grote schaatstochten ‘all over the place’. Alsof het vroeger was. Daaronder een foto van maart (!) 2018. Van de meeste winters vanaf 1980 kan ik winterse plaatjes aanleveren. Sommige best wel heftig. Maar altijd met sneeuw, soms ijs en zelfs enkele plassentochten met koek en zopie. 

2012 was één van de koudste winters van de afgelopen 50 jaar. Op 28 januari begon het te vriezen tot medio februari. Het werd een van de meest intense koudeperiodes in Nederland sinds het begin van de metingen. In Lelystad werd het maar liefst -22,9°C en dat was meer dan 2 graden kouder dan 1963. Er was zelfs een echte én terechte Elfstedentocht-koorts: het ijs groeide zo hard dat de "Tocht der Tochten" bijna doorging. Het lukte allemaal net niet vanwege invallende en spectaculaire sneeuwval. De Vereniging De Friesche Elf Steden besloot op 9 februari 2012 dat een veilige tocht niet mogelijk was. Aan de temperaturen lag het niet, echt sneu voor al die liefhebbers. Maar, het is een bijzonder opmerkelijk fenomeen, de winter van 2012 lijkt iedereen te zijn vergeten. Vreemd, zo lang is het ook weer niet geleden.

De Elfstedentocht gaan we voorlopig niet meer zien. Misschien wel nooit meer. Het is gewoon te warm geworden. Maar klimatologie is zo gecompliceerd dat voorspellen voor de lange termijn erg moeilijk is. Er zijn echter steeds meer aanwijzingen dat de Atlantische oceaanstroming (AMOC, Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie) deze eeuw flink kan verzwakken en dat dit in bepaalde scenario’s zelfs tot fors koudere winters in (Noord‑)West‑Europa kan leiden in de tweede helft van deze eeuw of kort daarna. Ik heb de AMOC in 2021 eerder besproken: Koolstofdioxide. Wat de AMOC veranderingen gaan brengen ga ik niet meer meemaken. Jammer, want erg interessant. 

Maar goed, de actuele stand van het klimaat is bekend. Het wordt gewoon warmer en dat tij gaat voorlopig niet keren. Luister niet naar wappies hierover. Luister sowieso niet naar wappies 😶 Ik ga hier niet verder in op de theoretische kant van de materie, maar wel op mijn persoonlijke klimaatbeleving, daar begon ik tenslotte mee. Die beleving is gebaseerd op ruim 13.000 kilometer fietsen gedurende de laatste jaren en in alle seizoenen. Mijn gevoel zegt dat onze wintermaanden erg onaangenaam koud zijn geworden. Kouder dan vroeger. De gemiddelde temperatuur kan het niet zijn, want die stijgt, dat weten we nu wel. Nee, het moet mijn beleving zijn. 

Omdat de Noordzee gedurende de laatste decennia veel warmer is geworden ten gevolgde van de globale opwarming, is de gemiddelde vochtigheidsgraad in onze atmosfeer ook toegenomen. De gemiddelde windkracht is ook gestegen. De combinatie van die twee hebben beide sterke invloed op de beleving van het weer. Benauwder en klammer in de zomer en onaangenamer in de winter. Met name in de winter zorgt die combinatie voor koud en soms zeer oncomfortabel weer. We hebben het over de gevoelstemperatuur en die blijkt dus wel degelijk gemiddeld te zijn gezakt sinds enkele jaren. Gevoelsmatig druist dat in tegen de dynamiek van een opwarmende aarde. Maar de realiteit van de harde cijfers spreken voor zich: nogmaals, het wordt globaal gewoon warmer.

We kennen het fenomeen allemaal: grauw vochtig en winderig weer bij een temperatuur net boven het vriespunt. Dat voelt stukken kouder aan dan windstil weer bij vorst met een strakblauwe lucht en een zonnetje. Maar de thermometer liegt niet, het is dan echt wel een stuk kouder! Het is allemaal geen nieuws, iedereen herkent dit. Maar onze veranderende atmosfeer verklaart daarmee wel waarom die opwarming vaak helemaal niet zo aanvoelt en verleidt sommigen te zeggen dat het wel meevalt met die opwarming. Niet dus. Het is ons velletje wat ons bedriegt.

Wind voert warmte van de huid sneller af, waardoor het kouder aanvoelt dan de werkelijke thermometerstand. Het afkoelende effect van vocht is ook een factor van belang. De gevoelstemperatuur is wel degelijk een belangrijk ervaringsaspect, maar speelt geen rol bij de actualiteit van het klimaat.

Hoe kom ik nu op dit onderwerp? Dat zal ik vertellen. Aan het eind van de dag lag er gisteren een dun laagje natte sneeuw op de auto. De gevoelstemperatuur was 3 graden zag ik op mijn telefoon, zie boven. Ik moest nog even een boodschapje doen met de fiets. Het waaide stevig en het was vochtig en ronduit fo**ing koud. J. was gisteren jarig en ik moest aan haar verjaardag van maart 1989 denken. Het was de eerste keer dat wij samen die dag vierden. Wij waren een paar dagen naar Zuid-Limburg en o.a. op bezoek bij Thermae 2000 dat net geopend was. Het was voor ons gevoel gewoon zomer tijdens het uitje. Ik heb het opgezocht en we zaten er niet veel naast. Zeker niet op 27 maart. Toen tikte het kwik daar ruim 22 graden aan. De volledige toenmalige condities (27 maart, 50° 51′ NB, 5° 41′ OL, Lucht 22 graden, wind 3 bft, RV 56%) zouden gezorgd hebben voor een gevoelstemperatuur tot 28°C (Gemini AI). Ik heb het over 37 jaar geleden he? Wat een verschil met de laatste dagen en dan begin je onwillekeurig te denken 'hoezo opwarming'? Dat is een dus een valkuil. Maar zo krijg je wel een interessant onderwerp om wat over te schrijven. Vind ik dan...

DE CORRESPONDENT

In augustus schreef ik in een blog mijn geopolitieke ‘manifest’ met de naam 'Europa II'. Het schrijven van dat verhaal was wel een hele grote broek om aan te trekken. Wat dacht ik wel? Zeker voor een jongen met zes klassen lagere school (vrij naar Rob Kemps in De slimste mens). Maar mijn aanmatiging werd gelukkig gelegitimeerd. Enerzijds omdat het blog überhaupt gelezen werd en anderzijds dat mijn manifest verrassend veel bijval kreeg. Dat was onverwacht maar echt wel leuk. Zeker als geëngageerde en ontwikkelde mensen met historisch en actueel besef reageren, waarvoor dank. Dan doe ik dit geschrijf toch niet helemaal voor niks. Link: EUROPA II

In het licht van de recente geopolitiek hierbij een korte video die voor een deel heel mooi aansluit bij mijn manifest. De afgelopen maanden begon ik mij meer en meer te ergeren aan de Nederlandse verslaggeving over de Amerikaanse politiek, met name met betrekking tot 'Agent Orange', u weet wel... Ik zag vorige week de onderstaande video uit januari van De Correspondent, het online onafhankelijk journalistiek platform. 

Mijn manifest en genoemde ergernis in ogenschouw genomen, is de inhoud van deze video uit mijn hart en, bijna letterlijk, uit mijn mond gegrepen. Met name vanaf 1:27. Iedereen in mijn omgeving herkent mijn gezeur hierover wel, want ik zeg dit letterlijk al maanden. Maar hulde voor De Correspondent voor deze glasheldere en duidelijke taal. Niet omfloerst, zo staan we er voor met zijn allen...

NILS PETTER MOLVAER – LANTARENVENSTER, R'DAM

Het was ruim 11 jaar geleden dat we Nils Petter Molvaer, de Zweedse trompettist, mochten bewonderen op 22 november 2014. Eveneens in de arena van LantarenVenster (LV) én op de verjaardag van mijn zoon Stijn. Hij ging die dag niet mee want gaf er de voorkeur aan zijn verjaardag toch op een andere manier te vieren (lees: bier slempen met zijn maten). 

Deze keer waren we wederom met zijn drieën. Ik zei de gek en H. en R. Ik heb last van mijn rug en stapte iets eerder uit de auto om het loopje naar LV te verkorten. De rugpijn openbaart zich met name met lopen. Ik kom er in een ander blog op terug want het is wel een 'dingetje'. In de foyer liep ik C. tegen het lijf. Inmiddels ook een goede bekende vanwege onze tripjes naar de HiFi beurs in Veldhoven. Hij was met een vriend. Meer over Nils Pepper (grapje) en ons vorige concert vindt u hier: Nils Petter Molvaer - LantarenVenster 2014

Tsja. Ik ben bang dat ik kort ga zijn over het concert. Ik spreek uiteraard 100% voor mijzelf, maar ik vond het optreden ronduit saai. Nils kan erg mooi blazen, maar de bassist kwam niet veel verder dan elke seconde een snaar te laten plokken. De drummer deed zijn eigen dingetjes. Slechts twee keer kwam de band tot leven en werd het een pulserende eenheid. Dat laatste is voor mij de muzikale signatuur van Molvaer, maar dat is blijkbaar niet meer. Ik vond het allemaal te mager. Zeventig minuten muziek en een solo-toegiftje van Nils van een paar minuten… Gewoon te weinig ‘Bang for your buck’. De anderen liepen ook niet over van enthousiasme. C. vatte het mooi samen “het ging niet vliegen he?”. Precies, heel mooi samengevat. Prima muzikanten met een uitstekend potentieel, maar ze stegen gewoon niet op.

We zijn bezig om de draad van weleer op te pakken, zie mijn concerten-blog van een paar dagen terug. Dus luisteravonden met whisky en concerten met bier. Twee weken geleden muziekavond bij mij gehad en nu een concert. Het begin is er. In LV gaan we na elk concert nog evalueren met het genoemde biertje, praten we bij en luisteren we ook naar de topmuziek van de DJ…

'De DJ’ draait vaak fantastische muziek die bij ons vaak goed in de smaak valt. ‘Shazam’ hebben we altijd bij de hand, zeg maar. Ik maak meestal wel een praatje met hem. Hele vriendelijke man en inmiddels met pensioen begreep ik van hem. Hij vertelde wat over zijn vroegere werk in de muziek- en platen business en bij de Doelen muziekbibliotheek waar ik vroeger veel leende. We kwamen wederom met wat mooie muziekjes van hem thuis.

Vandaag eens even gezocht op internet of ik wat over onze DJ kon vinden. Wat blijkt, hij heeft een naam 😊: ‘Onno Post’. Van AI: Onno Post, bekend als dj Onno Paloma, is een veelzijdige Rotterdamse dj en huis-dj van LantarenVenster, bekend om zijn brede muziekkennis en eclectische sets. Hij draait diverse stijlen, waaronder jazz, boogie, afro, latin en soul, met een mix van vintage en actuele sounds en vaak te horen op het North Sea Jazz Festival. Leuk om hem wat beter te kunnen plaatsen. 

Al met al weer een fijne avond met vrienden. H. en R. weer bedankt voor het rijden. 

Nils Petter Molvær – trompet
Jo Berger Myhre – bas
Erland Dahlen – drums, sampling

DERTIENDUIZEND

Dit piepkorte berichtje is voor mijzelf. Een dagboek berichtje. Of beter, een ‘log’ zoals in een logboek voor het bijhouden van acties, gebeurtenissen en dergelijke. Vorige week verscheen, ongeveer na een half jaar, een nieuw duizendtal op mijn fietscomputer. Ondanks de wintermaanden, heb ik er toch weer 1000 kilometer bijgetrapt.