Volgende week woensdag,12 augustus, zou mijn vader 103
jaar oud zijn geworden. Hij heeft de helft niet eens gehaald. Zijn overlijden
hakte er destijds flink in en zijn geboorte- en sterfdatum zijn in mijn
bewustzijn verankerd. Ik krijg altijd een klein schokje als ik één van die
datums tegenkom, om welke reden dan ook. Onlangs had ik dat weer want ik las
dat we volgende week, op 12 augustus dus, een totale zonsverduistering in Europa
hebben! Ik had eerdere aankondigingen gemist anders, bedacht ik mij, hadden we wellicht die kant kunnen afreizen. Het is een schitterend natuurverschijnsel wat
in onze regionen maar zelden voorkomt.
Als de maan vanaf de aarde gezien precies tussen de aarde
en de zon staat en haar schijnbare diameter precies zo groot is als die van
de zon, ontstaat er een totale zonsverduistering. Omdat de maan het directe
zonlicht tegenhoudt, valt haar kernschaduw op een relatief klein stuk van
het aardoppervlak. Het gebied van totale duisternis heet ‘totaliteit’. Het gebied er direct omheen wordt dan schemerig. Alleen waarnemers binnen die totaliteit kunnen
een volledige zonsverduistering zien. Terwijl de maan verder langs haar baan
beweegt, verplaatst ook haar schaduw zich in een baan over het aardoppervlak en eindigt de
totale verduistering op een bepaalde plaats. De maan beweegt met een snelheid
van ongeveer 3.400 km/u in haar baan om de aarde. Daardoor trekt de schaduw
relatief snel over het aardoppervlak en duurt de totaliteit op één
waarnemingsplaats meestal slechts enkele minuten. De precieze duur hangt af
van de plaats op aarde en de afstand van de maan tot de aarde. Die afstand moet precies 'kloppen' anders is er geen volledige duisternis.
De plaats (of baan) waar de volledige zonsverduistering plaats vindt heet de ‘totaliteit’. Een totale zonsverduistering vindt uitsluitend plaats als de maan dicht genoeg bij de aarde is en het licht van de zon voor exact 100% is afgedekt. Zelfs bij 99% bedekking is het nog steeds verrassend licht is. Die 1% geeft nog steeds zo'n 1.000 tot 10.000 keer meer licht dan een volle maan. Het is vergelijkbaar met een zwaarbewolkte dag. Pas in de allerlaatste fractie van het verduisteringspercentage (het verschil tussen 99 en 100%) valt het felle zonlicht plotseling écht weg. Alsof er een knop wordt omgezet. Pas op dat specifieke moment verandert de dag ineens in nacht en wordt de zonnecorona (de gloeiende sfeer om de zon) zichtbaar met een solar brilletje en beleef je een echte totale zonsverduistering. Ik spreek uit ervaring.
De eclips van volgende week is echt een gouden kans voor velen. In Spanje, op een zomerdag van west naar oost. Niet te geloven eigenlijk want zeer toegankelijk. In Nederland en België is deze eclips nagenoeg onzichtbaar. Ongeveer 90% van de zonneschijf wordt door de maan bedekt en daarmee is de zonsverduistering bijna onzichtbaar. De maximale verduistering in Nederlandse tijd is 12 aug om 19:46:06 uur. Maar ik ga natuurlijk wel even kijken.
De rode stippellijn die midden in de baan door Spanje loopt vertegenwoordigt de totaliteit, de volledige duisternis dus. Een volledige zonsverduistering meemaken? Dan moet je
écht naar zo'n totaliteit afreizen.
Dat laatste heb ik, samen met vriend H. in 1999
gedaan. Naar aanleiding van de vorige ‘zogenaamde’ zonsverduistering van 2015,
heb ik in dat jaar een blog geschreven over de Eclipse van 2015 én een verslag
van ons avontuur in 1999. In dat jaar bestond mijn blog nog niet. Het is nu 27 jaar geleden en ik vind het leuk,
relevant en zeker de moeite waard om het nog een keer op te rakelen want het was echt zeer, zeer bijzonder. Ik heb de
tekst hier en daar een beetje aangepast, de foto’s opnieuw geplaatst (nu zijn
ze scherp), maar verder is het voor het grootste deel een herhaling van zetten. Komt-ie:
2015
Zonsverduistering 20 maart 2015. Laat me niet lachen zeg.
Heel Nederland in rep en roer. Interviews met astronomen, journalisten bij
sterrenwachten, gedoe met brilletjes en oogartsen op TV met goedbedoelde
waarschuwingen. Ik zat ernaar te kijken en wist allang dat het helemaal niks
zou gaan worden. Ik volg de NASA en ESA een beetje en ook de KNMI had al twee
dagen daarvoor op haar website gewaarschuwd. Het zou bewolkt worden en we
zouden er in Nederland nagenoeg niets van meekrijgen. Zelfs met een heldere hemel
zou de lichtafval nauwelijks merkbaar zijn geweest. De zonsverduistering van
deze week was gewoon te ver weg. Ongeveer 1500 kilometer hemelsbreed. (Mijn
vrouw had trouwens geluk. Zij zag door een grijzig gaatje in het wolkendek heel
even de zon die al voor een deel bedekt was door de maan. De wolken werkten als
een beschermend brilletje.
1999
De verduistering van 1999 in centraal Europa was slechts 200
km bij ons vandaan en in feite om de hoek. Daar was ik met vriend H. bij en dat was beslist een unieke
ervaring zal ik u vertellen! De zonsverduistering van 1999 trok een lange strakke baan
over, onder andere, Noord Frankrijk. Voor Nederlanders (en Fransen en Belgen)
was het dé uitgelezen plek om dit unieke natuurfenomeen mee te maken. H. en ik
besloten ook te gaan. We kozen om richting Amiens in Normandië te rijden en ergens een verlaten plek in het boerenland te zoeken. Precies in het hart van de eclips, want buiten die smalle strook zie je geen zonsverduistering hadden we gelezen! Wij gingen het allemaal meemaken.
Zo gezegd, zo gedaan. Zonder
navigatie trouwens, die was er nog niet maar wel met een uitdraai van internet
met details. Internet hadden we blijkbaar al.
De heenreis ging soepeltjes en na ruim vier uur, rond een uur of elf, zaten we in onze klapstoeltjes in een verlaten akkerland.
Biertje en ‘solar’ brilletje er bij. Wij zaten echt eerste rij!
We zagen nog wat andere slimmerikken in de verte en verder was het zeer rustig. Het was sowieso een prachtige omgeving. Maar... het weer kon nog
roet in het eten gooien. Het was weliswaar heerlijk zomerweer maar het
wolkendek bedekte ongeveer 50% van de hemel. Dat zou nog flink spannend gaan worden!
Het begin van de verduistering begon iets na elf uur en zou duren tot kwart
voor twee. De echte verduistering, de ‘totaliteit’, zou dan ongeveer twee minuten
duren rond 13:00 uur. De spanning steeg...
Het is inmiddels bijna vijftien jaar geleden, maar ik
herinner mij het nog heel goed. Aanvankelijk merkte je weinig van het hele gebeuren, maar naarmate de
totaliteit naderde ging het geleidelijk aan wat meer schemeren. We hadden onwijs geluk
want de wolken verdwenen langzaam maar zeker...
Helemaal onder de indruk praatten we nog wat na op onze stoeltjes met een biertje er bij. Al snel scheen de zon weer volop en was de Franse hoogzomer weer helemaal terug. Een hele vreemde overgang. Na een uur of zo vonden we het welletjes en besloten we naar huis te gaan. Het zal een uur of drie in de middag zijn geweest. H. moest geloof ik om zeven uur thuis zijn voor iets. Dat moest wel lukken... Om niet al te langdradig te worden: we waren om middernacht thuis… Half Nederland, Frankrijk en België was op pad gegaan om de verduistering mee te maken en dat hebben we geweten. De langste file van ons leven. Achteraf bleek dat we de beste plek in Europa hadden uitgekozen want het was bijna overal bewolkt geweest. Veel mensen waren naar de Ardennen en de Eifel afgereisd en kregen te maken met somber weer en regenbuien, waardoor de unieke ervaring in het water viel. Letterlijk. Wat hadden wij een geluk gehad!
