ADVANCED SEMICONDUCTOR MATERIALS LITHOGRAPHY

In 1989 werkte ik bij een ingenieursbureau in Gouda waar ik mijn eerste bescheiden stappen zette als accountmanager in de detacheringsbusiness. Het bedrijf had meerdere vestigingen in Nederland. Willem Keyer was de algemeen directeur. Hij was in 1949 ook één van de oprichters van het huidige KH Engineering, een bekend ingenieursbureau in Schiedam. Dit voor de kenners. De directeur in Gouda was Joop. Een goed uitziende senior met golvend grijs haar die van nature autoriteit uitstraalde. Ook wel een beetje een boefje volgens mij. Maar dat was onderbuikgevoel. Op een goeie dag zei Joop dat we samen naar een klant gingen in Veldhoven. Ik moest rijden in zijn Mercedes want hij was onlangs door de politie van de weg geplukt met 200+. Hij zat dus zonder rijbewijs. Ik zat er blijkbaar met mijn onderbuikgevoel niet zo ver naast, want het was niet de eerste keer dat de hermandad hem in de kraag had gevat voor 'speeding'. We gingen dus met zijn Benz want mijn oude Ford Taunus vond Joop niet representatief genoeg.

Na ons bedrijfsbezoek, zo meteen meer daarover, zei Joop dat mijn ouwe Taunus, die ik geweldig vond, maar eens het veld moest ruimen voor een passender voertuig. Ik kreeg een paar maanden een Ford Sierra ‘van de zaak’. De Ford liep echter uit de lease en op enig moment zei Joop dat ik een andere auto op kon ophalen. Bij Willem Keyer thuis, onze grote baas... Met de trein toog ik naar Woerden en vervolgens met de taxi naar het opgegeven adres richting Harmelen. Ik arriveerde bij een prachtig vrijstaand huis en belde aan. Een keurige dame deed open, Keyer's echtgenote. Ik stelde mij voor en informeerde haar dat ik ‘de auto’ kwam ophalen. Zij keek mij vragend aan. Ik legde uit dat Joop mij instructies had gegeven. She was not amused, om het zachtjes uit te drukken. Ze ging in de huiskamer bellen met Joop en vervolgens met haar man terwijl ik in de hal stond te wachten. Ik hoorde een verhitte discussie zich voltrekken, als dat maar goed ging… Na een minuut of tien kwam ze met een verbeten gezicht aanlopen en overhandigde de sleutels van een nagelnieuwe Honda Civic. Die had ik al zien staan naast het huis. Het was haar auto die ze de week ervoor had gekregen van haar man. Dat was toch wel een heel erg ongemakkelijk momentje voor ons beiden… De Honda was een fijne auto trouwens. Hij reed als een kart. Dat dan weer wel 😉

De klant zat in Veldhoven. ASML, ik had er nog nooit van gehoord. Iets met Philips, elektronica en dergelijke. Ik had werkelijk geen idee. Er stond daar een techneut van ons gedetacheerd. We werden ontvangen door de manager en onze man. Tijdens het bezoek werd verteld wat ASML deed en wat de werkzaamheden van onze medewerker inhielden. Ondanks de uitgebreide uitleg vielen de kwartjes niet echt bij mij. Joop snapte er natuurlijk ook geen zak van maar wist de schijn op te houden en knikte steeds instemmend met de uitleg mee. 'Tuurlijk, tuurlijk, ja, vanzelf" Hij zei nog net niet "Dat weet een kind" 😂. 

ASML ontwierp en bouwde machines waarmee je microchips kon maken, ‘chips’ in de volksmond. Je gooide wat silicium, plastic en koper aan de ene kant de machine in en aan de andere kant rolde er ‘chips’ uit. AI: “Een microchip, ook wel een geïntegreerde schakeling (IC) genoemd, is een heel klein stukje silicium (een soort steenachtig materiaal uit zand) waarop duizenden tot miljarden piepkleine elektronische schakelingen staan. Door heel veel van deze schakelingen slim te combineren, kan een chip rekenen, informatie onthouden of signalen versterken. Chips zitten in bijna alle moderne apparaten, zoals computers, telefoons, auto’s enzovoort.”

Naar verloop van tijd begon het toch een beetje te dagen tijdens ons bezoek. We bekeken de nieuwste machine, de PAS 5000/50. De ASML machines konden chips maken met gebruik van licht om de elektronische verbindingen op het silicium te printen. Dit heet lithografie. De machine zag eruit als een flinke koelkast en er was aan de buitenkant niet veel bijzonders te zien. Ik vroeg hoeveel bedrijven in Nederland dit soort machines maakten. Onze gastheer zei droogjes dat er nog één bedrijf in de wereld bestond die iets vergelijkbaars probeerde te doen, in Taiwan. Ok… af door de zijdeur zoals dat heet. Lesson learned: bereid je voor! Achteraf begreep ik dat het heel bijzonder was dat we überhaupt bij ASML naar binnen mochten. Joop verklapte later dat onze antecedenten door de BVD ruimschoots voor ons bezoek waren onderzocht. Ik had wellicht nog een valide MID security level vanuit mijn rol die ik als dienstplichtig soldaat had. Ik denk dat ik daarom niets van deze check gemerkt had.

De alinea’s hiervoor zijn in de verleden tijd geschreven, maar zijn grotendeels nog steeds van toepassing op vandaag. ASML is nog steeds een Nederlands bedrijf en wereldwijd absoluut marktleider in het ontwerpen en produceren van lithografiemachines (de ‘koelkast’ van hierboven) voor de halfgeleiderindustrie. Deze uiterst geavanceerde machines worden gebruikt door grote fabrikanten zoals TSMC, Samsung en NVIDIA voor de productie van hun microchips voor consumententoepassingen zoals smartphones en computers, maar ook ten behoeve van de defensie-industrie.

HYPERLINK: HOW ARE MICROCHIPS MADE?

ASML maakt dus zelf géén chips he? Dit even voor de duidelijkheid 😉. De machines van ASML zijn extreem complex en kostbaar. De nieuwste chipmachine van het bedrijf, de high-NA-EUV kost 350 miljoen euro per stuk en weegt evenveel als twee Airbus passagierstoestellen.

Vanuit een samenwerking van Advanced Semiconductor Materials International (ASMI) met Philips, werd ASML in 1984 opgericht. Het Hoofdkantoor staat in Veldhoven. ASML heeft inmiddels wereldwijd ongeveer 28.000 medewerkers en 60 locaties in 16 landen. De omzet voor dit jaar zal ongeveer 35 miljard euro gaan bedragen. Wie meer wil zien van dit zeer fascinerende bedrijf, kijk dan zeker naar deze documentaire: 

HYPERLINK: VPRO TEGENLICHT - ASML

Er is de laatste tijd de nodige controverse rond ASML. Het bedrijf is de centrale pion van een complex spel van geopolitiek, economische belangen en technologische rivaliteit. De spelers zijn voornamelijk de VS, China, Nederland en de EU. De VS eist exportrestricties zodat China geen toegang krijgt tot de nieuwste machines en  de unieke ASML-technologie. Iedereen vindt er wat van en wil er wat mee. Nederland heeft de exportrestricties voor ASML verder aangescherpt en gestroomlijnd met de visie van de VS. Vanaf 1 april 2025 geldt er in Nederland een strengere vergunningplicht voor het exporteren van specifieke meet- en inspectieapparatuur die gebruikt wordt bij de productie van geavanceerde halfgeleiders. Het laatste is hier nog niet over gezegd. Voor zover mijn 'Peppie & Kokkie' toelichting in zake de actualiteit van ASML.

Jarenlang vertelde ik, als dat zo te pas kwam, over mijn bijzondere bezoek aan ASML in hun beginfase. Ik vond het gewoon een leuke en stoere anecdote om te delen met, bijvoorbeeld, collega's. Zeker toen de laatste jaren het bedrijf de nodige bekendheid kreeg. Wat wisten die paupers en dat canaille nou helemaal? Ik was al bij ASML binnen geweest toen zij nog op hun driewielers rondreden, hahaha. Zesendertig jaar geleden!

Waarom ik dit verhaal schrijf? Ik ben, zoals al vaker door mij aangehaald, ooit gestart met een boek over ‘werk’, mijn werk welteverstaan. Met deze blog en diverse andere heb ik dan alvast de nodige ‘kopij’ én, niet onbelangrijk, ik wil in het boek ook aandacht besteden aan de vaderlandse industrie. Niet alleen Shell, Philips en dergelijke maar dus ook ASML. Ik vind het beschamend hoeveel Nederlanders, zeker jonge mensen, echt geen flauw benul van die materie hebben, Meer stimulerend beleid, meer bekendheid en meer trots is echt wel op zijn plaats. ‘VOC-mentaliteit’ zal ik niet in mijn mond nemen, maar u begrijpt mij vast wel. 

Mijn boek? Wanneer het dan komt? Het schrijven ligt al een tijdje stil. Het gaat nog wel even duren voor ik weer verder ga. Er zit op dit moment en de komende tijd wat te veel in mijn weg om voldoende concentratie en tijd te vinden. Niets is zeker in het leven, maar ik hoop in de loop van dit jaar het schrijven weer op te kunnen pakken. Dan zien we na verloop wel of de wereld op zo'n boek zit te wachten. Tot die tijd ben ik in ieder geval weer een tijdje van de straat.