FO**ING KOUD

Ik ben beslist geen klimaatontkenner. Lees mijn blogs maar terug over dit en aanverwante onderwerpen. De planeet warmt op, dat is een feit en daar is geen speld tussen te krijgen. Punt. De meeste mensen hebben maar weinig benul hoe de weermachinerie eigenlijk werkt. Ik wel, op hobby-niveau welteverstaan. Af en toe schrijf ik er wat over omdat ik het een fascinerend en interessant onderwerp vindt. Vandaag een beetje historie en theorie rondom de Nederlandse winters en mijn vraag waar dat gevoel van mij toch vandaan komt dat die winters elk jaar een klein beetje kouder worden.

De winter van 1963, de Elfstedentochten en de Siberische toestanden van vroeger weten de ouderen zich nog goed voor de geest te halen. Ze haastten zich die herinneringen met jongeren te delen. Met ouderen bedoel ik de generatie geboren na WO II t/m 1980 (De Babyboomers en Generatie X; ik hoor daar trouwens ook bij). Zij hebben grote verhalen uit hun jeugd over de strenge winters van toen. Helaas, het klopt allemaal niet. De KNMI verdeelt de koude winters in 'Extreem streng, Zeer Koud, Koud en Relatief Koud'. Na 1956 (Zeer Koud) en 1963 (Extreem streng), duurde het 16 jaar voor er weer een koude winter was. Geen enkele winter in die periode haalde de kwalificatiedrempel voor ‘koud’. Kwakkelwintertjes dus. Ons geheugen is zeer onbetrouwbaar blijkt maar weer eens. De meeste koude winters na 1950 waren in de jaren tachtig. Het zijn de winterse incidenten, zoals dit jaar, die zijn blijven hangen en groot zijn geworden in de herinnering. 

De kwaliteit van woningen na de oorlog tot in de jaren tachtig was rampzalig. Slecht verwarmde en slecht geïsoleerde tochtgaten met meestal één kolen- of gaskachel in de woonkamer. In de rest van het huis stonden de ijsbloemen op de ramen weet ik uit eigen ervaring. Piespot stijf bevroren onder onze bedjes 😂Pas in de jaren zeventig kwam de centrale verwarming op grote schaal in opkomst, dankzij de ontdekking van aardgas. De Nederlandse woningvoorraad was pas in de loop van de jaren 80 redelijk voorzien van centrale verwarming, waarna in de jaren 90 een CV-ketel en woningisolatie de standaard werd. 

De trend is tegenwoordig dat iedereen roept dat we nooit meer echte winters hebben in Nederland. We papegaaien elkaar allemaal na. Ik niet 😊Want de stelling strookt óók niet helemaal met de werkelijkheid. Echte koude winters volgens de KNMI-definities zijn er dus niet meer. De winters zijn gewoon tekort. Maar, vaker dan wij ons kunnen of willen herinneren, steekt de winter zijn hoofd boven het maaiveld uit in Nederland. Alleen niet zo ver en zeker niet zo lang als vroeger. Ik fotografeer normaliter elke winterse conditie en mijn fotoarchief is historisch zeer betrouwbaar. Het laat opvallend vaak zien dat koning winter zich zeer regelmatig heeft doen gelden tussen 1980 en nu, al was het soms maar even. Dit jaar was een prachtig voorbeeld. Desgevraagd aan AI: 'Ondanks de trend van zachtere winters door klimaatverandering, is een winter zonder enige vorm van sneeuw of vorst in Nederland zeer zeldzaam'. Hieronder onze straat op 5 januari jl. De ergste sneeuw moest nog komen...

Op 7 januari jl. was de dikte van het sneeuwdek op zeeniveau bij ons de hoogste van West-Europa. Eén dag ervoor kwamen vriend W. en zijn vrouw bij ons aan van een reis per huurauto van enkele weken door winters Europa. Zij wonen in Jakarta, dus zo'n wintertocht is dan extra bijzonder. Van Amsterdam door Noord-Duitsland, Polen, de Baltische staten en het zuiden van Finland. Zijn vrouw had mij 10 minuten van tevoren gebeld dat ze er bijna waren. Ik liep naar buiten en zag hun gehuurde Ford Focus in de verte zich door de sneeuw ploegen. Voor onze deur, voordat W. was uitgestapt, zei hij door het geopende raam dat ze nergens zoveel sneeuw hadden gezien op hun reis als bij ons in de straat. Echt waar 😀

 

Hieronder een foto van de winter van 2021. Heel Nederland ging even gebukt onder een korte maar serieuze winteropleving met grote schaatstochten ‘all over the place’. Alsof het vroeger was. Daaronder een foto van maart (!) 2018. Van de meeste winters vanaf 1980 kan ik winterse plaatjes aanleveren. Sommige best wel heftig. Maar altijd met sneeuw, soms ijs en zelfs enkele plassentochten met koek en zopie. 

2012 was één van de koudste winters van de afgelopen 50 jaar. Op 28 januari begon het te vriezen tot medio februari. Het werd een van de meest intense koudeperiodes in Nederland sinds het begin van de metingen. In Lelystad werd het maar liefst -22,9°C en dat was meer dan 2 graden kouder dan 1963. Er was zelfs een echte én terechte Elfstedentocht-koorts: het ijs groeide zo hard dat de "Tocht der Tochten" bijna doorging. Het lukte allemaal net niet vanwege invallende en spectaculaire sneeuwval. De Vereniging De Friesche Elf Steden besloot op 9 februari 2012 dat een veilige tocht niet mogelijk was. Aan de temperaturen lag het niet, echt sneu voor al die liefhebbers. Maar, het is een bijzonder opmerkelijk fenomeen, de winter van 2012 lijkt iedereen te zijn vergeten. Vreemd, zo lang is het ook weer niet geleden.

De Elfstedentocht gaan we voorlopig niet meer zien. Misschien wel nooit meer. Het is gewoon te warm geworden. Maar klimatologie is zo gecompliceerd dat voorspellen voor de lange termijn erg moeilijk is. Er zijn echter steeds meer aanwijzingen dat de Atlantische oceaanstroming (AMOC, Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie) deze eeuw flink kan verzwakken en dat dit in bepaalde scenario’s zelfs tot fors koudere winters in (Noord‑)West‑Europa kan leiden in de tweede helft van deze eeuw of kort daarna. Ik heb de AMOC in 2021 eerder besproken: Koolstofdioxide. Wat de AMOC veranderingen gaan brengen ga ik niet meer meemaken. Jammer, want erg interessant. 

Maar goed, de actuele stand van het klimaat is bekend. Het wordt gewoon warmer en dat tij gaat voorlopig niet keren. Luister niet naar wappies hierover. Luister sowieso niet naar wappies 😶 Ik ga hier niet verder in op de theoretische kant van de materie, maar wel op mijn persoonlijke klimaatbeleving, daar begon ik tenslotte mee. Die beleving is gebaseerd op ruim 13.000 kilometer fietsen gedurende de laatste jaren en in alle seizoenen. Mijn gevoel zegt dat onze wintermaanden erg onaangenaam koud zijn geworden. Kouder dan vroeger. De gemiddelde temperatuur kan het niet zijn, want die stijgt, dat weten we nu wel. Nee, het moet mijn beleving zijn. 

Omdat de Noordzee gedurende de laatste decennia veel warmer is geworden ten gevolgde van de globale opwarming, is de gemiddelde vochtigheidsgraad in onze atmosfeer ook toegenomen. De gemiddelde windkracht is ook gestegen. De combinatie van die twee hebben beide sterke invloed op de beleving van het weer. Benauwder en klammer in de zomer en onaangenamer in de winter. Met name in de winter zorgt die combinatie voor koud en soms zeer oncomfortabel weer. We hebben het over de gevoelstemperatuur en die blijkt dus wel degelijk gemiddeld te zijn gezakt sinds enkele jaren. Gevoelsmatig druist dat in tegen de dynamiek van een opwarmende aarde. Maar de realiteit van de harde cijfers spreken voor zich: het wordt globaal gewoon warmer.

We kennen het fenomeen allemaal: grauw vochtig en winderig weer bij een temperatuur net boven het vriespunt. Dat voelt stukken kouder aan dan windstil weer bij vorst met een strakblauwe lucht en een zonnetje. Maar de thermometer liegt niet, het is dan echt wel een stuk kouder! Het is allemaal geen nieuws, iedereen herkent dit maar. Onze veranderende atmosfeer verklaart daarmee wel waarom die opwarming vaak helemaal niet zo aanvoelt en verleidt sommigen te zeggen dat het wel meevalt met die opwarming. Niet dus. Het is ons velletje wat ons bedriegt.

Wind voert warmte van de huid sneller af, waardoor het kouder aanvoelt dan de werkelijke thermometerstand. Het afkoelende effect van vocht is ook een factor van belang. De gevoelstemperatuur is wel degelijk een belangrijk ervaringsaspect, maar speelt geen rol bij de actualiteit van het klimaat.

Hoe kom ik nu op dit onderwerp? Dat zal ik vertellen. Aan het eind van de dag lag er gisteren een dun laagje natte sneeuw op de auto. De gevoelstemperatuur was 3 graden zag ik op mijn telefoon, zie boven. Ik moest nog even een boodschapje doen met de fiets. Het waaide stevig en het was vochtig en ronduit fo**ing koud. J. was gisteren jarig en ik moest aan haar verjaardag van 1989 denken. Het was de eerste keer dat wij samen die dag vierden. Wij waren een paar dagen naar Zuid-Limburg en o.a. op bezoek bij Thermae 2000 dat net geopend was. Het was voor ons gevoel gewoon zomer tijdens ons uitje. Ik heb het opgezocht en we zaten er niet veel naast. Op 27 maart 1989 tikte het kwik daar ruim 22 graden aan. In de zon is het dan echt wel zomers warm. Wat een verschil met de laatste dagen en dan begin je onwillekeurig te denken 'hoezo opwarming'? Zo krijg je een onderwerp om wat over te schrijven.